को वीरस्य मनस्विनः स्वविषयः को वा विदेशः स्मृतः
यं देशं श्रयते तम् एव कुरुते बाहुप्रतापार्जितम् ।
यद् दंष्ट्रानखलाङ्गुलप्रहरणः सिंहो वनं गाहते
तस्मिन्न् एव हतद्विपेन्द्ररुधिरैस्तृष्णां छिन्नत्त्य् आत्मनः ॥
को वीरस्य मनस्विनः स्वविषयः को वा विदेशः स्मृतः
यं देशं श्रयते तम् एव कुरुते बाहुप्रतापार्जितम् ।
यद् दंष्ट्रानखलाङ्गुलप्रहरणः सिंहो वनं गाहते
तस्मिन्न् एव हतद्विपेन्द्ररुधिरैस्तृष्णां छिन्नत्त्य् आत्मनः ॥
यं देशं श्रयते तम् एव कुरुते बाहुप्रतापार्जितम् ।
यद् दंष्ट्रानखलाङ्गुलप्रहरणः सिंहो वनं गाहते
तस्मिन्न् एव हतद्विपेन्द्ररुधिरैस्तृष्णां छिन्नत्त्य् आत्मनः ॥
अन्वयः
AI
वीरस्य मनस्विनः (कृते) कः स्व-विषयः वा कः विदेशः स्मृतः? (सः) यं देशं श्रयते तम् एव बाहु-प्रताप-अर्जितं कुरुते । यद् (यथा) दंष्ट्रा-नख-लाङ्गूल-प्रहरणः सिंहः वनं गाहते, तस्मिन् एव हत-द्विप-इन्द्र-रुधिरैः आत्मनः तृष्णां छिनत्ति ।
Summary
AI
For a brave and spirited person, no land is foreign; he conquers whatever land he inhabits through the prowess of his arms. Just as a lion, armed with teeth, claws, and tail, enters a forest and slakes his thirst with the blood of the lordly elephants he slays.
सारांश
AI
वीर और मनस्वी व्यक्ति के लिए कोई देश पराया नहीं होता; वह जहाँ जाता है, अपने पराक्रम से उसे ही अपना बना लेता है, जैसे सिंह हाथियों का वध कर वन में अपनी तृप्ति करता है।
पदच्छेदः
AI
| कः | किम् (१.१) | what |
| वीरस्य | वीर (६.१) | of a brave man |
| मनस्विनः | मनस्विन् (६.१) | of a spirited one |
| स्व-विषयः | स्व–विषय (१.१) | is his own country |
| कः | किम् (१.१) | what |
| वा | वा | or |
| विदेशः | विदेश (१.१) | is a foreign land |
| स्मृतः | स्मृत (√स्मृ+क्त, १.१) | is considered |
| यम् | यद् (२.१) | which |
| देशम् | देश (२.१) | land |
| श्रयते | श्रयते (√श्रि कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | he resorts to |
| तम् | तद् (२.१) | that |
| एव | एव | itself |
| कुरुते | कुरुते (√कृ कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | he makes |
| बाहु-प्रताप-अर्जितम् | बाहु–प्रताप–अर्जित (√अर्ज्+क्त, २.१) | conquered by the prowess of his arms |
| यत् | यत् | just as |
| दंष्ट्रा-नख-लाङ्गूल-प्रहरणः | दंष्ट्रा–नख–लाङ्गूल–प्रहरण (१.१) | one whose weapons are fangs, claws and tail |
| सिंहः | सिंह (१.१) | a lion |
| वनम् | वन (२.१) | a forest |
| गाहते | गाहते (√गाह् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | enters |
| तस्मिन् | तद् (७.१) | in that very |
| एव | एव | place |
| हत-द्विप-इन्द्र-रुधिरैः | हत (√हन्+क्त)–द्विप–इन्द्र–रुधिर (३.३) | with the blood of slain lordly elephants |
| आत्मनः | आत्मन् (६.१) | his own |
| तृष्णाम् | तृष्णा (२.१) | thirst |
| छिनत्ति | छिनत्ति (√छिद् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | quenches |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| को | वी | र | स्य | म | न | स्वि | नः | स्व | वि | ष | यः | को | वा | वि | दे | शः | स्मृ | तः |
| यं | दे | शं | श्र | य | ते | त | मे | व | कु | रु | ते | बा | हु | प्र | ता | पा | र्जि | तम् |
| य | द्दं | ष्ट्रा | न | ख | ला | ङ्गु | ल | प्र | ह | र | णः | सिं | हो | व | नं | गा | ह | ते |
| त | स्मि | न्ने | व | ह | त | द्वि | पे | न्द्र | रु | धि | रै | स्तृ | ष्णां | छि | न्न | त्त्या | त्म | नः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.