लङ्कादाहेऽप्यनार्तां रघुपतिदयितां चारणोक्त्या विदित्वा
सानन्दस्तां प्रणम्य प्रतिगमनविधौ प्राप्य तस्या नियोगम् ।
आरुह्यारिष्टशैलं निधिमपि पयसां स्वैरमुत्तीर्य वेगा-
च्चक्रे गत्वा महेन्द्रं प्लवगकुलपतीन्पूर्णकामान्हनूमान् ॥
लङ्कादाहेऽप्यनार्तां रघुपतिदयितां चारणोक्त्या विदित्वा
सानन्दस्तां प्रणम्य प्रतिगमनविधौ प्राप्य तस्या नियोगम् ।
आरुह्यारिष्टशैलं निधिमपि पयसां स्वैरमुत्तीर्य वेगा-
च्चक्रे गत्वा महेन्द्रं प्लवगकुलपतीन्पूर्णकामान्हनूमान् ॥
सानन्दस्तां प्रणम्य प्रतिगमनविधौ प्राप्य तस्या नियोगम् ।
आरुह्यारिष्टशैलं निधिमपि पयसां स्वैरमुत्तीर्य वेगा-
च्चक्रे गत्वा महेन्द्रं प्लवगकुलपतीन्पूर्णकामान्हनूमान् ॥
अन्वयः
AI
लङ्का-दाहे अपि रघुपति-दयिताम् अनार्ताम् चारण-उक्त्या विदित्वा स-आनन्दः ताम् प्रणम्य प्रतिगमन-विधौ तस्याः नियोगम् प्राप्य अरिष्ट-शैलम् आरुह्य पयसां निधिम् अपि वेगात् स्वैरम् उत्तीर्य गत्वा महेन्द्रं प्लवग-कुल-पतीन् पूर्ण-कामान् हनूमान् चक्रे ।
Summary
AI
Learning from the words of the cāraṇas that the beloved of the Lord of the Raghus remained unharmed despite the burning of Laṅkā, a joyful Hanumān bowed to her and received her command to return. He ascended Mount Ariṣṭa, swiftly crossed the ocean at will, and reaching Mount Mahendra, fulfilled the desires of the monkey leaders.
सारांश
AI
सीता जी को सुरक्षित जानकर हनुमान ने उन्हें प्रणाम किया और उनकी आज्ञा लेकर समुद्र लाँघते हुए महेंद्र पर्वत पर वानर नायकों की मनोकामना पूर्ण की।
पदच्छेदः
AI
| लङ्कादाहे | लङ्का–दाह (७.१) | in the burning of Laṅkā |
| अपि | अपि | even |
| अनार्ताम् | अनार्त (२.१) | unharmed |
| रघुपतिदयिताम् | रघुपति–दयिता (२.१) | the beloved of the Lord of the Raghus |
| चारणोक्त्या | चारण–उक्ति (३.१) | by the words of the cāraṇas |
| विदित्वा | विदित्वा (√विद्+क्त्वा) | having learned |
| सानन्दः | स–आनन्द (१.१) | joyful |
| ताम् | तद् (२.१) | to her |
| प्रणम्य | प्रणम्य (प्र√नम्+ल्यप्) | having bowed |
| प्रतिगमनविधौ | प्रतिगमन–विधि (७.१) | for the procedure of returning |
| प्राप्य | प्राप्य (प्र√आप्+ल्यप्) | having received |
| तस्याः | तद् (६.१) | her |
| नियोगम् | नियोग (२.१) | command |
| आरुह्य | आरुह्य (आ√रुह्+ल्यप्) | having ascended |
| अरिष्टशैलम् | अरिष्ट–शैल (२.१) | Mount Ariṣṭa |
| निधिम् | निधि (२.१) | the repository |
| अपि | अपि | also |
| पयसाम् | पयस् (६.३) | of waters |
| स्वैरम् | स्वैरम् | at will |
| उत्तीर्य | उत्तीर्य (उद्√तॄ+ल्यप्) | having crossed |
| वेगात् | वेग (५.१) | swiftly |
| चक्रे | चक्रे (√कृ कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | made |
| गत्वा | गत्वा (√गम्+क्त्वा) | having gone |
| महेन्द्रम् | महेन्द्र (२.१) | to Mount Mahendra |
| प्लवगकुलपतीन् | प्लवग–कुल–पति (२.३) | the leaders of the monkey clans |
| पूर्णकामान् | पूर्ण–काम (२.३) | with their desires fulfilled |
| हनूमान् | हनूमत् (१.१) | Hanumān |
छन्दः
स्रग्धरा [२१: मरभनययय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ल | ङ्का | दा | हे | ऽप्य | ना | र्तां | र | घु | प | ति | द | यि | तां | चा | र | णो | क्त्या | वि | दि | त्वा |
| सा | न | न्द | स्तां | प्र | ण | म्य | प्र | ति | ग | म | न | वि | धौ | प्रा | प्य | त | स्या | नि | यो | गम् |
| आ | रु | ह्या | रि | ष्ट | शै | लं | नि | धि | म | पि | प | य | सां | स्वै | र | मु | त्ती | र्य | वे | गा |
| च्च | क्रे | ग | त्वा | म | हे | न्द्रं | प्ल | व | ग | कु | ल | प | ती | न्पू | र्ण | का | मा | न्ह | नू | मान् |
| म | र | भ | न | य | य | य | ||||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.