पौलस्त्यपातकिसमागमजायमान-
मेनः पुनान इव वानरयायजूकः ।
निर्वर्तिताक्षविजयो निजवालवह्नौ
हुत्वा पलाशसमिधः सुगतिर्बभूव ॥

अन्वयः AI पौलस्त्य-पातकि-समागम-जायमानम् एनः पुनानः इव वानर-यायजूकः निर्वर्तित-अक्ष-विजयः निज-वाल-वह्नौ पलाश-समिधः हुत्वा सु-गतिः बभूव ।

Summary AI Having conquered Akṣa, the monkey performer of sacrifices (Hanumān), as if purifying himself from the sin born of contact with the sinful Rāvaṇa, offered the demons—like sacrificial wood (samidhs) of the palāśa tree—into the fire of his own tail and attained a glorious state.

सारांश AI पापी रावण के संग से हुए पाप को मानो शुद्ध करते हुए, यज्ञकर्ता हनुमान ने अक्षकुमार पर विजय पाकर अपनी पूँछ की अग्नि में राक्षसों रूपी समिधाओं की आहुति दी।

पदच्छेदः AI

पौलस्त्यपातकिसमागमजायमानम्	पौलस्त्य–पातकिन्–समागम–जायमान (√जन्+शानच्, २.१)	being born from contact with the sinful descendant of Pulastya
एनः	एनस् (२.१)	sin
पुनानः	पुनान (√पू+शानच्, १.१)	purifying
इव	इव	as if
वानरयायजूकः	वानर–यायजूक (१.१)	the monkey performer of sacrifices
निर्वर्तिताक्षविजयः	निर्वर्तित (निस्√वृत्+णिच्+क्त)–अक्ष–विजय (१.१)	he who has accomplished the victory over Akṣa
निजवालवह्नौ	निज–वाल–वह्नि (७.१)	in the fire of his own tail
हुत्वा	हुत्वा (√हु+क्त्वा)	having offered
पलाशसमिधः	पलाश–समिध् (२.३)	demons (as) sacrificial wood
सुगतिः	सु–गति (१.१)	a glorious state
बभूव	बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	attained

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
पौ	ल	स्त्य	पा	त	कि	स	मा	ग	म	जा	य	मा	न
मे	नः	पु	ना	न	इ	व	वा	न	र	या	य	जू	कः
नि	र्व	र्ति	ता	क्ष	वि	ज	यो	नि	ज	वा	ल	व	ह्नौ
हु	त्वा	प	ला	श	स	मि	धः	सु	ग	ति	र्ब	भू	व
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

हितोपदेशः नारायणपण्डितः

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

About

Resources

Connect