यैर्वृन्दारकसुन्दरीजनमुखे नीराजनं निर्मितं
निर्मेघे गगनेऽपि यैर्विरचिता सौदामिनीसंहतिः ।
ते द्वित्राण्यपि वासराणि न गता निर्वाणमौर्वानल-
ज्वालाडम्बरमम्बुधौ विदधिरे वालानलोद्यत्कणाः ॥
यैर्वृन्दारकसुन्दरीजनमुखे नीराजनं निर्मितं
निर्मेघे गगनेऽपि यैर्विरचिता सौदामिनीसंहतिः ।
ते द्वित्राण्यपि वासराणि न गता निर्वाणमौर्वानल-
ज्वालाडम्बरमम्बुधौ विदधिरे वालानलोद्यत्कणाः ॥
निर्मेघे गगनेऽपि यैर्विरचिता सौदामिनीसंहतिः ।
ते द्वित्राण्यपि वासराणि न गता निर्वाणमौर्वानल-
ज्वालाडम्बरमम्बुधौ विदधिरे वालानलोद्यत्कणाः ॥
अन्वयः
AI
यैः (हनूमद्-)वाल-अनल-उद्यत्-कणाः वृन्दारक-सुन्दरी-जन-मुखे नीराजनं निर्मितं, यैः निर्मेघे गगने अपि सौदामिनी-संहतिः विरचिता, ते (कणाः) अम्बुधौ निर्वाणम् (अ-प्राप्य) द्वित्राणि वासराणि अपि न गताः (सन्तः) और्व-अनल-ज्वाला-डम्बरं विदधिरे ।
Summary
AI
The sparks flying from Hanumān's burning tail acted like a ceremonial lamp for the faces of celestial beauties and appeared like clusters of lightning in a cloudless sky. Even after falling into the ocean, these sparks did not extinguish for several days but instead assumed the grand intensity of the submarine fire (Aurva-anala).
सारांश
AI
हनुमान की पूँछ की अग्नि के कणों ने देव-सुंदरियों की आरती उतारी और मेघहीन आकाश में बिजली की घटाएँ रच दीं। समुद्र में पहुँचकर उन कणों ने बड़वानल की ज्वालाओं के गर्व को भी चूर कर दिया।
पदच्छेदः
AI
| यैः | यद् (३.३) | by which |
| वृन्दारकसुन्दरीजनमुखे | वृन्दारक–सुन्दरी–जन–मुख (७.१) | on the faces of the celestial beauties |
| नीराजनं | नीराजन (२.१) | a ceremonial lamp-waving |
| निर्मितं | निर्मित (निस्√मा+क्त, २.१) | was made |
| निर्मेघे | निस्–मेघ (७.१) | in the cloudless |
| गगने | गगन (७.१) | in the sky |
| अपि | अपि | even |
| यैः | यद् (३.३) | by which |
| विरचिता | विरचित (वि√रच+क्त, १.१) | was created |
| सौदामिनीसंहतिः | सौदामिनी–संहति (१.१) | a cluster of lightning |
| ते | तद् (१.३) | those |
| द्वित्राणि | द्वित्र (२.३) | two or three |
| अपि | अपि | even |
| वासराणि | वासर (२.३) | days |
| न | न | not |
| गताः | गत (√गम्+क्त, १.३) | having gone |
| निर्वाणम् | निर्वाण (२.१) | to extinction |
| और्वानलज्वालाडम्बरम् | और्व–अनल–ज्वाला–डम्बर (२.१) | the grandeur of the flames of the submarine fire |
| अम्बुधौ | अम्बुधि (७.१) | in the ocean |
| विदधिरे | विदधिरे (वि√धा कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | they assumed |
| वालानलोद्यत्कणाः | वाल–अनल–उद्यत् (उद्√इ+शतृ)–कण (१.३) | the sparks flying from the tail-fire |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| यै | र्वृ | न्दा | र | क | सु | न्द | री | ज | न | मु | खे | नी | रा | ज | नं | नि | र्मि | तं |
| नि | र्मे | घे | ग | ग | ने | ऽपि | यै | र्वि | र | चि | ता | सौ | दा | मि | नी | सं | ह | तिः |
| ते | द्वि | त्रा | ण्य | पि | वा | स | रा | णि | न | ग | ता | नि | र्वा | ण | मौ | र्वा | न | ल |
| ज्वा | ला | ड | म्ब | र | म | म्बु | धौ | वि | द | धि | रे | वा | ला | न | लो | द्य | त्क | णाः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.