आदौ नीलांशुकश्रीस्तदनु मरकताबद्धनीवीविभूतिः
कस्तूरीपङ्कभङ्गी क्षणमपि विकचेन्दीवरस्रक्सपत्नी ।
पश्चात्स्निग्धाञ्जनाभा जघनकुचकटीकण्ठनेत्रेषु जाता
दिक्कान्तानां तदानीं दशमुखनगरीदाहसंभूतधूम्या ॥
आदौ नीलांशुकश्रीस्तदनु मरकताबद्धनीवीविभूतिः
कस्तूरीपङ्कभङ्गी क्षणमपि विकचेन्दीवरस्रक्सपत्नी ।
पश्चात्स्निग्धाञ्जनाभा जघनकुचकटीकण्ठनेत्रेषु जाता
दिक्कान्तानां तदानीं दशमुखनगरीदाहसंभूतधूम्या ॥
कस्तूरीपङ्कभङ्गी क्षणमपि विकचेन्दीवरस्रक्सपत्नी ।
पश्चात्स्निग्धाञ्जनाभा जघनकुचकटीकण्ठनेत्रेषु जाता
दिक्कान्तानां तदानीं दशमुखनगरीदाहसंभूतधूम्या ॥
अन्वयः
AI
तदानीं दश-मुख-नगरी-दाह-संभूत-धूम्या दिक्-कान्तानां (क्रमेण) आदौ नील-अंशुक-श्रीः, तदनु मरकत-आबद्ध-नीवी-विभूतिः, क्षणम् अपि विकच-इन्दीवर-स्रक्-सपत्नी, पश्चात् स्निग्ध-अञ्जन-आभा (भूत्वा) जघन-कुच-कटी-कण्ठ-नेत्रेषु जाता ।
Summary
AI
The smoke from the burning of Rāvaṇa's city appeared to the quarters (as women) first as a blue silken garment, then an emerald-studded waistband, then a lotus garland, and finally as dark collyrium on their hips, breasts, waists, necks, and eyes.
सारांश
AI
लंका दहन का धुआँ दिशा रूपी सुंदरियों के अंगों पर कभी नीले वस्त्र, कभी कस्तूरी तिलक तो कभी नीलकमल की माला के समान आभूषण बनकर सुशोभित होने लगा।
पदच्छेदः
AI
| आदौ | आदि (७.१) | at first |
| नीलांशुकश्रीः | नील–अंशुक–श्री (१.१) | the beauty of a blue silken garment |
| तदनु | तदनु | then |
| मरकताबद्धनीवीविभूतिः | मरकत–आबद्ध (आ√आबन्ध्+क्त)–नीवी–विभूति (१.१) | the splendor of an emerald-studded waistband |
| कस्तूरीपङ्कभङ्गी | कस्तूरी–पङ्क–भङ्गी (१.१) | the appearance of musk paste |
| क्षणम् | क्षण (२.१) | for a moment |
| अपि | अपि | also |
| विकचेन्दीवरस्रक्सपत्नी | विकच–इन्दीवर–स्रज्–सपत्नी (१.१) | a rival to a garland of blooming blue lotuses |
| पश्चात् | पश्चात् | afterwards |
| स्निग्धाञ्जनाभा | स्निग्ध–अञ्जन–आभा (१.१) | the luster of dark collyrium |
| जघनकुचकटीकण्ठनेत्रेषु | जघन–कुच–कटी–कण्ठ–नेत्र (७.३) | on the hips, breasts, waists, necks, and eyes |
| जाता | जाता (√जन्+क्त), १.१ | became |
| दिक्कान्तानाम् | दिश्–कान्ता (६.३) | of the quarters (as women) |
| तदानीम् | तदानीम् | then |
| दशमुखनगरीदाहसंभूतधूम्या | दशमुख–नगरी–दाह–संभूत (सम्√सम्भू+क्त)–धूम्या (१.१) | the smoke born from the burning of Rāvaṇa's city |
छन्दः
स्रग्धरा [२१: मरभनययय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| आ | दौ | नी | लां | शु | क | श्री | स्त | द | नु | म | र | क | ता | ब | द्ध | नी | वी | वि | भू | तिः |
| क | स्तू | री | प | ङ्क | भ | ङ्गी | क्ष | ण | म | पि | वि | क | चे | न्दी | व | र | स्र | क्स | प | त्नी |
| प | श्चा | त्स्नि | ग्धा | ञ्ज | ना | भा | ज | घ | न | कु | च | क | टी | क | ण्ठ | ने | त्रे | षु | जा | ता |
| दि | क्का | न्ता | नां | त | दा | नीं | द | श | मु | ख | न | ग | री | दा | ह | सं | भू | त | धू | म्या |
| म | र | भ | न | य | य | य | ||||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.