एतद्विक्रमवीक्षणेन जनितामानन्दबाष्पोद्गतिं
रक्षोनाथभयात्पिधातुमनसां विद्याधराणाम् मुदा ।
व्याजव्याहृतये यथा परिणमेतद्धूम्या तथोज्जृम्भते
स्वर्लोकेऽपि कलिन्दशैलतनयाकल्लोलशङ्कावहा ॥
एतद्विक्रमवीक्षणेन जनितामानन्दबाष्पोद्गतिं
रक्षोनाथभयात्पिधातुमनसां विद्याधराणाम् मुदा ।
व्याजव्याहृतये यथा परिणमेतद्धूम्या तथोज्जृम्भते
स्वर्लोकेऽपि कलिन्दशैलतनयाकल्लोलशङ्कावहा ॥
रक्षोनाथभयात्पिधातुमनसां विद्याधराणाम् मुदा ।
व्याजव्याहृतये यथा परिणमेतद्धूम्या तथोज्जृम्भते
स्वर्लोकेऽपि कलिन्दशैलतनयाकल्लोलशङ्कावहा ॥
अन्वयः
AI
एतत्-विक्रम-वीक्षणेन जनिताम् आनन्द-बाष्प-उद्गतिं रक्षः-नाथ-भयात् पिधातु-मनसां विद्याधराणां मुदा व्याज-व्याहृतये यथा परिणमेत् (तथा), स्वर्-लोके अपि कलिन्द-शैल-तनया-कल्लोल-शङ्का-वहा तत्-धूम्या तथा उज्जृम्भते ।
Summary
AI
That smoke billowed even into the celestial world, resembling the waves of the Yamunā. It allowed the Vidyādharas, who wished to hide their tears of joy at Hanumān's valor for fear of Rāvaṇa, to use it as a pretext for their watery eyes.
सारांश
AI
हनुमान के पराक्रम से विद्याधरों को जो हर्ष हुआ, उनके आँसुओं को रावण के भय से छिपाने के लिए वह धुआँ एक बहाना बन गया और आकाश में यमुना सा दृश्य उत्पन्न करने लगा।
पदच्छेदः
AI
| एतद्विक्रमवीक्षणेन | एतद्–विक्रम–वीक्षण (३.१) | by seeing this valor |
| जनिताम् | जनित (√जन्+णिच्+क्त, २.१) | produced |
| आनन्दबाष्पोद्गतिम् | आनन्द–बाष्प–उद्गति (२.१) | the rising of tears of joy |
| रक्षोनाथभयात् | रक्षस्–नाथ–भय (५.१) | from fear of the Lord of demons |
| पिधातुमनसाम् | पिधातुम् (अपि√धा+तुमुन्)–मनस् (६.३) | of those who wished to hide |
| विद्याधराणाम् | विद्याधर (६.३) | of the Vidyādharas |
| मुदा | मुद् (३.१) | with joy |
| व्याजव्याहृतये | व्याज–व्याहृति (४.१) | for a pretext |
| यथा | यथा | so that |
| परिणमेत् | परिणमेत् (परि√नम् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | it might turn into |
| तत्धूम्या | तद्–धूम्या (१.१) | that smoke |
| तथा | तथा | so |
| उज्जृम्भते | उज्जृम्भते (उद्√जृम्भ् कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | billows |
| स्वर्लोके | स्वर्–लोक (७.१) | in the celestial world |
| अपि | अपि | even |
| कलिन्दशैलतनयाकल्लोलशङ्कावहा | कलिन्द–शैल–तनया–कल्लोल–शङ्का–वह (√वह+अच्), १.१ | causing the suspicion of being the waves of the Yamunā |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ए | त | द्वि | क्र | म | वी | क्ष | णे | न | ज | नि | ता | मा | न | न्द | बा | ष्पो | द्ग | तिं | |
| र | क्षो | ना | थ | भ | या | त्पि | धा | तु | म | न | सां | वि | द्या | ध | रा | णा | म्मु | दा | |
| व्या | ज | व्या | हृ | त | ये | य | था | प | रि | ण | मे | त | द्धू | म्या | त | थो | ज्जृ | म्भ | ते |
| स्व | र्लो | के | ऽपि | क | लि | न्द | शै | ल | त | न | या | क | ल्लो | ल | श | ङ्का | व | हा | |
| म | स | ज | स | त | त | ग | |||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.