रक्षःस्त्रीवदनारविन्दरजनीं विश्वंभराबर्हिणी-
वर्षारम्भदशां दशाननयशः कादंबकादंबिनीम् ।
वैधव्योचितवेषनिश्चितमनोलङ्कावधूटीजटां
वैदेह्यास्त्रिजटासमां समकिरद्धूम्यां हनूमान्दिवि ॥
रक्षःस्त्रीवदनारविन्दरजनीं विश्वंभराबर्हिणी-
वर्षारम्भदशां दशाननयशः कादंबकादंबिनीम् ।
वैधव्योचितवेषनिश्चितमनोलङ्कावधूटीजटां
वैदेह्यास्त्रिजटासमां समकिरद्धूम्यां हनूमान्दिवि ॥
वर्षारम्भदशां दशाननयशः कादंबकादंबिनीम् ।
वैधव्योचितवेषनिश्चितमनोलङ्कावधूटीजटां
वैदेह्यास्त्रिजटासमां समकिरद्धूम्यां हनूमान्दिवि ॥
अन्वयः
AI
हनूमान् रक्षः-स्त्री-वदन-अरविन्द-रजनीं विश्वंभरा-बर्हिणी-वर्ष-आरम्भ-दशां दशानन-यशः-कादंब-कादंबिनीं वैधव्य-उचित-वेष-निश्चित-मनः-लङ्का-वधूटी-जटां वैदेह्याः त्रिजटा-समां धूम्यां दिवि समकिरत् ।
Summary
AI
Hanumān scattered smoke in the sky, which acted as night to the lotus-faces of demon women, the onset of rain for the peahen-like Earth, and a dark cloud to the fame of Rāvaṇa. It appeared like the matted hair of the women of Laṅkā destined for widowhood, yet friendly like Trijaṭā to Sītā.
सारांश
AI
हनुमान जी ने आकाश में धुएं को फैलाया जो राक्षसी स्त्रियों के मुख के लिए रात्रि, रावण के यश के लिए काली घटा, लंका के लिए वैधव्य की जटा और सीता जी के लिए त्रिजटा के समान था।
पदच्छेदः
AI
| रक्षःस्त्रीवदनारविन्दरजनीम् | रक्षस्–स्त्री–वदन–अरविन्द–रजनी (२.१) | as night to the lotus-faces of demon women |
| विश्वंभराबर्हिणीवर्षारम्भदशाम् | विश्वंभरा–बर्हिणी–वर्ष–आरम्भ–दशा (२.१) | as the onset of rain for the peahen-like Earth |
| दशाननयशःकादंबकादंबिनीम् | दशानन–यशस्–कादंब–कादंबिनी (२.१) | as a dark cloud to the fame of Rāvaṇa |
| वैधव्योचितवेषनिश्चितमनोलङ्कावधूटीजटाम् | वैधव्य–उचित–वेष–निश्चित–मनस्–लङ्का–वधूटी–जटा (२.१) | like the matted hair of the women of Laṅkā destined for widowhood |
| वैदेह्याः | वैदेही (६.१) | of Sītā |
| त्रिजटासमाम् | त्रिजटा–समा (२.१) | friendly like Trijaṭā |
| समकिरत् | समकिरत् (सम्√कॄ कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | scattered |
| धूम्याम् | धूम्या (२.१) | smoke |
| हनूमान् | हनुमत् (१.१) | Hanumān |
| दिवि | दिव् (७.१) | in the sky |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| र | क्षः | स्त्री | व | द | ना | र | वि | न्द | र | ज | नीं | वि | श्वं | भ | रा | ब | र्हि | णी |
| व | र्षा | र | म्भ | द | शां | द | शा | न | न | य | शः | का | दं | ब | का | दं | बि | नीम् |
| वै | ध | व्यो | चि | त | वे | ष | नि | श्चि | त | म | नो | ल | ङ्का | व | धू | टी | ज | टां |
| वै | दे | ह्या | स्त्रि | ज | टा | स | मां | स | म | कि | र | द्धू | म्यां | ह | नू | मा | न्दि | वि |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.