प्रेङ्खन्ती पिशिताशया रणमुखे सौमित्रिपत्रिक्षतं
त्वद्गात्रं परितः पतत्रिपरिषच्छत्रच्छविं मा गमत् ।
द्राक्पौलस्त्य पुलस्त्यवंशविलये संभाविते त्वत्कृते
कान्तानां नयनान्तवान्तसलिलं मा भून्निवापोदकम् ॥
प्रेङ्खन्ती पिशिताशया रणमुखे सौमित्रिपत्रिक्षतं
त्वद्गात्रं परितः पतत्रिपरिषच्छत्रच्छविं मा गमत् ।
द्राक्पौलस्त्य पुलस्त्यवंशविलये संभाविते त्वत्कृते
कान्तानां नयनान्तवान्तसलिलं मा भून्निवापोदकम् ॥
त्वद्गात्रं परितः पतत्रिपरिषच्छत्रच्छविं मा गमत् ।
द्राक्पौलस्त्य पुलस्त्यवंशविलये संभाविते त्वत्कृते
कान्तानां नयनान्तवान्तसलिलं मा भून्निवापोदकम् ॥
अन्वयः
AI
पौलस्त्य! रण-मुखे सौमित्रि-पत्रि-क्षतं त्वत्-गात्रं परितः पिशिताशया प्रेङ्खन्ती पतत्रि-परिषत् छत्र-छविं मा गमत् । त्वत्-कृते पुलस्त्य-वंश-विलये संभाविते (सति) कान्तानां नयन-अन्त-वान्त-सलिलं द्राक् निवाप-उदकं मा भूत् ।
Summary
AI
"O Rāvaṇa! Let not the swarm of birds, hovering with desire for flesh, form an umbrella around your body wounded by Lakṣmaṇa's arrows. Let not the tears of your wives quickly become funeral water-libations as your lineage faces destruction because of you."
सारांश
AI
हे रावण! लक्ष्मण के बाणों से बिंधे तुम्हारे शरीर को मांसाहारी पक्षी न घेरें और तुम्हारे कारण वंश के विनाश पर तुम्हारी रानियों के अश्रु तुम्हारा तर्पण जल न बनें, इसका विचार करो।
पदच्छेदः
AI
| प्रेङ्खन्ती | प्रेङ्खन्त् (प्र√इङ्ख्+शतृ), १.१ | hovering |
| पिशिताशया | पिशित–आशा (३.१) | with desire for flesh |
| रणमुखे | रण–मुख (७.१) | in the forefront of battle |
| सौमित्रिपत्रिक्षतम् | सौमित्रि–पत्रिन्–क्षत (√क्षण्+क्त, २.१) | wounded by Lakṣmaṇa's arrows |
| त्वद्गात्रम् | युष्मद्–गात्र (२.१) | your body |
| परितः | परितस् | around |
| पतत्रिपरिषत् | पतत्रिन्–परिषद् (१.१) | the swarm of birds |
| छत्रच्छविम् | छत्र–छवि (२.१) | the appearance of an umbrella |
| मा | मा | let not |
| गमत् | गमत् (√गम् कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | attain |
| द्राक् | द्राक् | quickly |
| पौलस्त्य | पौलस्त्य (८.१) | O Rāvaṇa |
| पुलस्त्यवंशविलये | पुलस्त्य–वंश–विलय (७.१) | in the destruction of the Pulastya lineage |
| संभाविते | संभावित (सम्√भू+णिच्+क्त, ७.१) | being imminent |
| त्वत्कृते | युष्मद्–कृते | because of you |
| कान्तानाम् | कान्ता (६.३) | of your wives |
| नयनान्तवान्तसलिलम् | नयन–अन्त–वान्त (√वम्+क्त)–सलिल (१.१) | the water poured from the corners of the eyes |
| मा | मा | let not |
| भूत् | भूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | become |
| निवापोदकम् | निवाप–उदक (१.१) | funeral water-libations |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्रे | ङ्ख | न्ती | पि | शि | ता | श | या | र | ण | मु | खे | सौ | मि | त्रि | प | त्रि | क्ष | तं |
| त्व | द्गा | त्रं | प | रि | तः | प | त | त्रि | प | रि | ष | च्छ | त्र | च्छ | विं | मा | ग | मत् |
| द्रा | क्पौ | ल | स्त्य | पु | ल | स्त्य | वं | श | वि | ल | ये | सं | भा | वि | ते | त्व | त्कृ | ते |
| का | न्ता | नां | न | य | ना | न्त | वा | न्त | स | लि | लं | मा | भू | न्नि | वा | पो | द | कम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.