निश्रेयसप्रणयिनीं पदवीं निरोद्धुं
त्रैलोक्यपापपरिपाकमिवात्तरूपम् ।
सूर्येन्दुपावकमहांसि तपोबलेन
जित्वा यथेच्छमभिषिक्तमिवान्धकारम् ॥

अन्वयः AI निश्रेयस-प्रणयिनीं पदवीं निरोद्धुं आत्त-रूपं त्रैलोक्य-पाप-परिपाकं इव (स्थितं), तपः-बलेन सूर्य-इन्दु-पावक-महांसि जित्वा यथा-इच्छं अभिषिक्तं अन्धकारं इव (स्थितं दशकन्धरं ददर्श) ।

Summary AI He saw him as if he were the personified fruition of the sins of the three worlds manifest to block the path to salvation, or like darkness personified, having conquered the brilliance of the sun, moon, and fire through penance and crowning itself at will.

सारांश AI रावण ऐसा प्रतीत हो रहा था मानो साक्षात अंधकार ने ही मोक्ष के मार्ग को रोकने के लिए सूर्य, चंद्रमा और अग्नि के तेज को तपस्या से जीतकर शरीर धारण कर लिया हो।

पदच्छेदः AI

निश्रेयसप्रणयिनीम्	निश्रेयस–प्रणयिन् (२.१)	leading to salvation
पदवीम्	पदवी (२.१)	the path
निरोद्धुम्	निरोद्धुम् (नि√रुध्+तुमुन्)	to block
त्रैलोक्यपापपरिपाकम्	त्रैलोक्य–पाप–परिपाक (२.१)	the fruition of the sins of the three worlds
इव	इव	as if
आत्तरूपम्	आत्त (आ√दा+क्त)–रूप (२.१)	who has assumed a form
सूर्येन्दुपावकमहांसि	सूर्य–इन्दु–पावक–महस् (२.३)	the brilliance of the sun, moon, and fire
तपोबलेन	तपस्–बल (३.१)	by the power of penance
जित्वा	जित्वा (√जि+क्त्वा)	having conquered
यथेच्छम्	यथा–इच्छम्	at will
अभिषिक्तम्	अभिषिक्त (अभि√सिच्+क्त, २.१)	crowned
इव	इव	like
अन्धकारम्	अन्धकार (२.१)	darkness

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
नि	श्रे	य	स	प्र	ण	यि	नीं	प	द	वीं	नि	रो	द्धुं
त्रै	लो	क्य	पा	प	प	रि	पा	क	मि	वा	त्त	रू	पम्
सू	र्ये	न्दु	पा	व	क	म	हां	सि	त	पो	ब	ले	न
जि	त्वा	य	थे	च्छ	म	भि	षि	क्त	मि	वा	न्ध	का	रम्
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

कथासरित्सागरः सोमदेवः

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect