नेतुं शोकरसं निशाचरपतेर्हन्तुं चमूं रक्षसां
तस्यान्तःपुरयोषितां रचयितुं मानं विना रोदनम् ।
सूर्याचन्द्रमसोः प्रवेशविकलां लङ्कापुरीमग्निना
शुद्धां कर्तुममुष्य वासवजिता जातो रणस्तोरणे ॥
नेतुं शोकरसं निशाचरपतेर्हन्तुं चमूं रक्षसां
तस्यान्तःपुरयोषितां रचयितुं मानं विना रोदनम् ।
सूर्याचन्द्रमसोः प्रवेशविकलां लङ्कापुरीमग्निना
शुद्धां कर्तुममुष्य वासवजिता जातो रणस्तोरणे ॥
तस्यान्तःपुरयोषितां रचयितुं मानं विना रोदनम् ।
सूर्याचन्द्रमसोः प्रवेशविकलां लङ्कापुरीमग्निना
शुद्धां कर्तुममुष्य वासवजिता जातो रणस्तोरणे ॥
अन्वयः
AI
निशाचर-पतेः शोक-रसं नेतुम्, रक्षसाम् चमूम् हन्तुम्, तस्य अन्तःपुर-योषिताम् मानम् विना रोदनम् रचयितुम्, सूर्य-चन्द्रमसोः प्रवेश-विकलाम् लङ्का-पुरीम् अग्निना शुद्धाम् कर्तुम् (इव) वासव-जिता अमुष्य रणः तोरणे जातः।
Summary
AI
A battle occurred at the gateway between Hanumān and Indrajit. It served to bring sorrow to the demon king, destroy his army, make his queens weep in humiliation, and purify the sunless city of Laṅkā with the impending fire.
सारांश
AI
रावण को शोक देने, राक्षसी सेना का नाश करने, रानियों को रुलाने और सूर्य-चंद्र की पहुँच से दूर लंका को अग्नि से शुद्ध करने के लिए तोरण द्वार पर हनुमान और इंद्रजित के मध्य युद्ध हुआ।
पदच्छेदः
AI
| नेतुम् | नेतुम् (√नी+तुमुन्) | to bring |
| शोकरसम् | शोक–रस (२.१) | the emotion of sorrow |
| निशाचरपतेः | निशाचर–पति (६.१) | of the lord of night-wanderers |
| हन्तुम् | हन्तुम् (√हन्+तुमुन्) | to destroy |
| चमूम् | चमू (२.१) | the army |
| रक्षसाम् | रक्षस् (६.३) | of the demons |
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| अन्तःपुरयोषिताम् | अन्तःपुर–योषित् (६.३) | of the women of the inner palace |
| रचयितुम् | रचयितुम् (√रच+णिच्+तुमुन्) | to cause |
| मानम् | मान (२.१) | pride |
| विना | विना | without |
| रोदनम् | रोदन (२.१) | weeping |
| सूर्याचन्द्रमसोः | सूर्य–चन्द्रमस् (६.२) | of the sun and moon |
| प्रवेशविकलाम् | प्रवेश–विकला (२.१) | devoid of entry |
| लङ्कापुरीम् | लङ्का–पुरी (२.१) | the city of Laṅkā |
| अग्निना | अग्नि (३.१) | with fire |
| शुद्धाम् | शुद्ध (√शुध्+क्त, २.१) | purified |
| कर्तुम् | कर्तुम् (√कृ+तुमुन्) | to make |
| अमुष्य | अदस् (६.१) | of him (Hanumān) |
| वासवजिता | वासवजित् (३.१) | with the conqueror of Indra (Indrajit) |
| जातः | जात (√जन्+क्त, १.१) | occurred |
| रणः | रण (१.१) | a battle |
| तोरणे | तोरण (७.१) | at the gateway |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ने | तुं | शो | क | र | सं | नि | शा | च | र | प | ते | र्ह | न्तुं | च | मूं | र | क्ष | सां |
| त | स्या | न्तः | पु | र | यो | षि | तां | र | च | यि | तुं | मा | नं | वि | ना | रो | द | नम् |
| सू | र्या | च | न्द्र | म | सोः | प्र | वे | श | वि | क | लां | ल | ङ्का | पु | री | म | ग्नि | ना |
| शु | द्धां | क | र्तु | म | मु | ष्य | वा | स | व | जि | ता | जा | तो | र | ण | स्तो | र | णे |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.