वक्षःसंघट्टचूर्णीकृतकनकमहाभित्तिचैत्योत्थधूल्या
नक्षत्राणामकाले सरणिमरुणयन्वीरलक्ष्म्या समेतः ।
रक्षःशूराख्यशारां क्षितितलफलके क्षेपणीयां हनूमान्
अक्षक्रीडां विधातुं दशमुखनगरीचत्वरे तत्वरेऽसौ ॥
वक्षःसंघट्टचूर्णीकृतकनकमहाभित्तिचैत्योत्थधूल्या
नक्षत्राणामकाले सरणिमरुणयन्वीरलक्ष्म्या समेतः ।
रक्षःशूराख्यशारां क्षितितलफलके क्षेपणीयां हनूमान्
अक्षक्रीडां विधातुं दशमुखनगरीचत्वरे तत्वरेऽसौ ॥
नक्षत्राणामकाले सरणिमरुणयन्वीरलक्ष्म्या समेतः ।
रक्षःशूराख्यशारां क्षितितलफलके क्षेपणीयां हनूमान्
अक्षक्रीडां विधातुं दशमुखनगरीचत्वरे तत्वरेऽसौ ॥
अन्वयः
AI
वक्षः-संघट्ट-चूर्णीकृत-कनक-महा-भित्ति-चैत्य-उत्थ-धूल्या अकाले नक्षात्राणाम् सरणिम् अरुणयन्, वीर-लक्ष्म्या समेतः असौ हनूमान् रक्षः-शूर-आख्य-शाराम् क्षिति-तल-फलके क्षेपणीयाम् अक्ष-क्रीडाम् विधातुम् दश-मुख-नगरी-चत्वरे तत्वरे।
Summary
AI
Covered in golden dust from crushed walls that reddened the path of the stars, Hanumān hastened to the courtyard of Laṅkā. There, joined by the goddess of victory, he prepared to play a game of dice, using demon warriors as pieces to be cast upon the board of the earth.
सारांश
AI
हनुमान ने स्वर्ण दीवारों को चूर्ण कर आकाश में धूल उड़ा दी और राक्षसों के प्राणों की बाजी लगाकर लंका के चौक में युद्ध रूपी अक्ष-क्रीड़ा करने के लिए आतुर हो उठे।
पदच्छेदः
AI
| वक्षःसंघट्टचूर्णीकृतकनकमहाभित्तिचैत्योत्थधूल्या | वक्षस्–संघट्ट–चूर्णीकृत–कनक–महत्–भित्ति–चैत्य–उत्थ–धूलि (३.१) | with the dust arising from the golden great walls of temples, pulverized by the impact of his chest |
| नक्षत्राणाम् | नक्षत्र (६.३) | of the stars |
| अकाले | अकाल (७.१) | at an untimely moment |
| सरणिम् | सरणि (२.१) | the path |
| अरुणयन् | अरुणयत् (√अरुण+णिच्+शतृ), १.१ | making red |
| वीरलक्ष्म्या | वीर–लक्ष्मी (३.१) | with the goddess of victory |
| समेतः | समेत (सम्+आ√इ+क्त, १.१) | joined |
| रक्षःशूराख्यशाराम् | रक्षस्–शूर–आख्य–शारा (२.१) | the dice named demon warriors |
| क्षितितलफलके | क्षिति–तल–फलक (७.१) | on the board of the earth's surface |
| क्षेपणीयाम् | क्षेपणीय (√क्षिप्+अनीयर्, २.१) | to be thrown |
| हनूमान् | हनूमत् (१.१) | Hanumān |
| अक्षक्रीडाम् | अक्ष–क्रीडा (२.१) | a game of dice |
| विधातुम् | विधातुम् (वि√धा+तुमुन्) | to play |
| दशमुखनगरीचत्वरे | दशमुख–नगरी–चत्वर (७.१) | in the courtyard of Rāvaṇa's city |
| तत्वरे | तत्वरे (√त्वर् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | hastened |
| असौ | अदस् (१.१) | he |
छन्दः
स्रग्धरा [२१: मरभनययय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ | २० | २१ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| व | क्षः | सं | घ | ट्ट | चू | र्णी | कृ | त | क | न | क | म | हा | भि | त्ति | चै | त्यो | त्थ | धू | ल्या |
| न | क्ष | त्रा | णा | म | का | ले | स | र | णि | म | रु | ण | य | न्वी | र | ल | क्ष्म्या | स | मे | तः |
| र | क्षः | शू | रा | ख्य | शा | रां | क्षि | ति | त | ल | फ | ल | के | क्षे | प | णी | यां | ह | नू | मा |
| न | क्ष | क्री | डां | वि | धा | तुं | द | श | मु | ख | न | ग | री | च | त्व | रे | त | त्व | रे | ऽसौ |
| म | र | भ | न | य | य | य | ||||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.