स्वकृत्यैः शाखानामवनतिमतीव प्रकटय-
न्नमार्गेण भ्राम्यन्परिकलितभङ्गः सुमनसाम् ।
द्विजानां संत्रासं श्रुतिमधुरवाचां विरचय-
न्नयं लङकोद्याने दशवदनलीलामतनुत ॥
स्वकृत्यैः शाखानामवनतिमतीव प्रकटय-
न्नमार्गेण भ्राम्यन्परिकलितभङ्गः सुमनसाम् ।
द्विजानां संत्रासं श्रुतिमधुरवाचां विरचय-
न्नयं लङकोद्याने दशवदनलीलामतनुत ॥
न्नमार्गेण भ्राम्यन्परिकलितभङ्गः सुमनसाम् ।
द्विजानां संत्रासं श्रुतिमधुरवाचां विरचय-
न्नयं लङकोद्याने दशवदनलीलामतनुत ॥
अन्वयः
AI
अयम् स्व-कृत्यैः शाखानाम् अवनतिम् अतीव प्रकटयन्, अ-मार्गेण भ्राम्यन्, सुमनसाम् परिकलित-भङ्गः, श्रुति-मधुर-वाचाम् द्विजानाम् संत्रासम् विरचयन्, लङका-उद्याने दश-वदन-लीलाम् अतनुत।
Summary
AI
Hanumān mimicked Rāvaṇa’s destructive nature in the gardens of Laṅkā: he broke branches, wandered off paths, crushed flowers, and terrified sweet-voiced birds, just as Rāvaṇa ruined noble families, followed unrighteous paths, harmed the good-hearted, and oppressed the Brāhmaṇas.
सारांश
AI
हनुमान ने शाखाओं को तोड़कर, मार्ग उजाड़कर और मधुर स्वर वाले पक्षियों को डराकर लंका के उपवन में रावण की विनाशकारी लीला को ही चरितार्थ किया।
पदच्छेदः
AI
| स्वकृत्यैः | स्व–कृत्य (√कृ+क्यप्, ३.३) | by his own actions |
| शाखानाम् | शाखा (६.३) | of branches/families |
| अवनतिम् | अवनति (२.१) | bending down/decline |
| अतीव | अतीव | greatly |
| प्रकटयन् | प्रकटयत् (प्र√कट्+णिच्+शतृ), १.१ | revealing |
| अमार्गेण | अ–मार्ग (३.१) | by a wrong path |
| भ्राम्यन् | भ्राम्यत् (√भ्रम्+शतृ, १.१) | wandering |
| परिकलितभङ्गः | परिकलित (परि√कॄ+क्त)–भङ्ग (१.१) | one by whom destruction was caused |
| सुमनसाम् | सुमनस् (६.३) | of flowers/the good-hearted |
| द्विजानाम् | द्विज (६.३) | of birds/Brāhmaṇas |
| संत्रासम् | संत्रास (२.१) | terror |
| श्रुतिमधुरवाचाम् | श्रुति–मधुर–वाच् (६.३) | of those with sweet voices |
| विरचयन् | विरचयत् (वि√रच+णिच्+शतृ, १.१) | creating |
| अयम् | इदम् (१.१) | this one |
| लङ्कोद्याने | लङ्का–उद्यान (७.१) | in the garden of Laṅkā |
| दशवदनलीलाम् | दशवदन–लीला (२.१) | the sport of Rāvaṇa |
| अतनुत | अतनुत (√तन् कर्तरि लङ् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | performed |
छन्दः
शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्व | कृ | त्यैः | शा | खा | ना | म | व | न | ति | म | ती | व | प्र | क | ट | य | |
| न्न | मा | र्गे | ण | भ्रा | म्य | न्प | रि | क | लि | त | भ | ङ्गः | सु | म | न | साम् | |
| द्वि | जा | नां | सं | त्रा | सं | श्रु | ति | म | धु | र | वा | चां | वि | र | च | य | |
| न्न | यं | ल | ङ | को | द्या | ने | द | श | व | द | न | ली | ला | म | त | नु | त |
| य | म | न | स | भ | ल | ग | |||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.