कुशरूपकुशेशयासनास्त्रं
विजहौ वासविवायसे स वीरः ।
अथ तत्कृपया हृताक्षिमात्र-
श्चिरजीवी स दधौ यथार्थसंज्ञाम् ॥
कुशरूपकुशेशयासनास्त्रं
विजहौ वासविवायसे स वीरः ।
अथ तत्कृपया हृताक्षिमात्र-
श्चिरजीवी स दधौ यथार्थसंज्ञाम् ॥
विजहौ वासविवायसे स वीरः ।
अथ तत्कृपया हृताक्षिमात्र-
श्चिरजीवी स दधौ यथार्थसंज्ञाम् ॥
अन्वयः
AI
सः वीरः वासवि-वायसे कुश-रूप-कुशेशय-आसन-अस्त्रम् विजहौ। अथ तत्-कृपया चिर-जीवी सः हृत-अक्षि-मात्रः (सन्) यथार्थ-संज्ञाम् दधौ।
Summary
AI
The hero Rāma once released a blade of grass as the Brahmāstra against Indra's son, who was in the form of a crow. By Rāma's mercy, the crow lost only an eye but gained long life, making his name meaningful.
सारांश
AI
वीर श्रीराम ने इंद्रपुत्र जयंत (कौवे) पर दर्भ रूपी ब्रह्मास्त्र छोड़ा। दयावश उस अस्त्र ने केवल उसकी एक आँख नष्ट की और उसे जीवित छोड़ दिया, जिससे उसने अपने नाम को सार्थक किया।
पदच्छेदः
AI
| कुशरूपकुशेशयासनास्त्रम् | कुश–रूप–कुशेशय–आसन–अस्त्र (२.१) | the Brahmāstra in the form of a blade of grass |
| विजहौ | विजहौ (वि√हा कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | released |
| वासविवायसे | वासवि–वायस (७.१) | on the crow, son of Indra |
| सः | तद् (१.१) | that |
| वीरः | वीर (१.१) | hero |
| अथ | अथ | Then |
| तत्कृपया | तद्–कृपा (३.१) | by his mercy |
| हृताक्षिमात्रः | हृत (√हृ+क्त)–अक्षि–मात्र (१.१) | one whose eye alone was taken |
| चिरजीवी | चिरजीविन् (१.१) | long-lived |
| सः | तद् (१.१) | he |
| दधौ | दधौ (√धा कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | bore |
| यथार्थसंज्ञाम् | यथार्थ–संज्ञा (२.१) | a meaningful name |
छन्दः
औपच्छन्दसिक
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| कु | श | रू | प | कु | शे | श | या | स | ना | स्त्रं | |
| वि | ज | हौ | वा | स | वि | वा | य | से | स | वी | रः |
| अ | थ | त | त्कृ | प | या | हृ | ता | क्षि | मा | त्र | |
| श्चि | र | जी | वी | स | द | धौ | य | था | र्थ | सं | ज्ञाम् |
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.