पातिव्रत्यहुताशनेन यदि तं कुर्यामहं भस्मसा-
त्सत्यं दाशरथेः शरस्य न भवेदात्मोचिता पारणा ।
किं चैतस्य यशोनिशापतिरपि प्रम्लानकान्तिर्भवेत्
भ्रातः शासितरावणे रघुपतौ यात्रा मम श्रेयसी ॥
पातिव्रत्यहुताशनेन यदि तं कुर्यामहं भस्मसा-
त्सत्यं दाशरथेः शरस्य न भवेदात्मोचिता पारणा ।
किं चैतस्य यशोनिशापतिरपि प्रम्लानकान्तिर्भवेत्
भ्रातः शासितरावणे रघुपतौ यात्रा मम श्रेयसी ॥
त्सत्यं दाशरथेः शरस्य न भवेदात्मोचिता पारणा ।
किं चैतस्य यशोनिशापतिरपि प्रम्लानकान्तिर्भवेत्
भ्रातः शासितरावणे रघुपतौ यात्रा मम श्रेयसी ॥
अन्वयः
AI
यदि अहम् तम् पातिव्रत्य-हुताशनेन भस्मसात् कुर्याम्, (तर्हि) दाशरथेः शरस्य आत्म-उचिता पारणा न भवेत्। किंच एतस्य यशः-निशापतिः अपि प्रम्लान-कान्तिः भवेत्। भ्रातः! रघुपतौ शासित-रावणे (सति) मम यात्रा श्रेयसी।
Summary
AI
'If I were to burn Rāvaṇa with the fire of my chastity, Rāma’s arrows would be deprived of their rightful feat. Moreover, the moon of his fame would lose its luster. Brother, it is better that I return only after Rāma punishes Rāvaṇa.'
सारांश
AI
मैं अपने पातिव्रत्य की अग्नि से रावण को भस्म कर सकती हूँ, किन्तु इससे श्रीराम के बाणों का पुरुषार्थ और उनका यश फीका पड़ जाएगा। अतः श्रीराम द्वारा रावण के संहार के बाद मेरा जाना ही श्रेष्ठ है।
पदच्छेदः
AI
| पातिव्रत्यहुताशनेन | पातिव्रत्य–हुताशन (३.१) | with the fire of chastity |
| यदि | यदि | If |
| तम् | तद् (२.१) | him |
| कुर्याम् | कुर्याम् (√कृ कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) उ.पु. एक.) | I were to make |
| अहम् | अस्मद् (१.१) | I |
| भस्मसात् | भस्मसात् | into ashes |
| सत्यम् | सत्यम् | truly |
| दाशरथेः | दाशरथि (६.१) | of Rāma |
| शरस्य | शर (६.१) | of the arrow |
| न | न | not |
| भवेत् | भवेत् (√भू कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | would be |
| आत्मोचिता | आत्मन्–उचित (१.१) | befitting itself |
| पारणा | पारणा (१.१) | fulfillment |
| किम् | किम् | Moreover |
| च | च | |
| एतस्य | एतद् (६.१) | his |
| यशोनिशापतिः | यशस्–निशापति (१.१) | the moon of his fame |
| अपि | अपि | also |
| प्रम्लानकान्तिः | प्रम्लान (प्र√म्लै+क्त)–कान्ति (१.१) | with faded luster |
| भवेत् | भवेत् (√भू कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | would become |
| भ्रातः | भ्रातृ (८.१) | O brother! |
| शासितरावणे | शासित (√शास्+क्त)–रावण (७.१) | when Rāvaṇa is punished |
| रघुपतौ | रघुपति (७.१) | by the lord of Raghus |
| यात्रा | यात्रा (१.१) | journey |
| मम | अस्मद् (६.१) | my |
| श्रेयसी | श्रेयसी (१.१) | is better |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| पा | ति | व्र | त्य | हु | ता | श | ने | न | य | दि | तं | कु | र्या | म | हं | भ | स्म | सा |
| त्स | त्यं | दा | श | र | थेः | श | र | स्य | न | भ | वे | दा | त्मो | चि | ता | पा | र | णा |
| किं | चै | त | स्य | य | शो | नि | शा | प | ति | र | पि | प्र | म्ला | न | का | न्ति | र्भ | वे |
| त्भ्रा | तः | शा | सि | त | रा | व | णे | र | घु | प | तौ | या | त्रा | म | म | श्रे | य | सी |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.