उपघ्नवृक्षस्य परोक्षभावाद्
उपेत्य पृथ्वीं सुचिरं लुठन्त्याः ।
नक्तंचरस्त्रीमुखकर्शितायाः
सीतालतायास्त्रिजटा जटाभूत् ॥

अन्वयः AI उपघ्‍न-वृक्षस्य परोक्ष-भावाद् पृथ्वीम् उपेत्य सुचिरम् लुठन्त्याः नक्तंचर-स्त्री-मुख-कर्शितायाः सीता-लतायाः त्रिजटा जटा अभूत्।

Summary AI For the creeper-like Sītā, who lay on the ground for long because her supporting tree Rāma was distant, and who was withered by the harsh words of the demonesses, Trijatā became a supportive prop like an aerial root.

सारांश AI अपने आधारभूत वृक्ष (श्रीराम) के ओझल होने से पृथ्वी पर लोटती हुई और राक्षसियों की प्रताड़ना से मुरझाई हुई सीतालता के लिए त्रिजटा एक मज़बूत सहारा (जटा) बन गई।

पदच्छेदः AI

उपघ्नवृक्षस्य	उपघ्न–वृक्ष (६.१)	of her supporting tree (Rāma)
परोक्षभावात्	परोक्ष–भाव (५.१)	due to the state of being out of sight
उपेत्य	उपेत्य (उप√इ+ल्यप्)	having approached
पृथ्वीम्	पृथ्वी (२.१)	the earth
सुचिरम्	सुचिरम्	for a long time
लुठन्त्याः	लुठन्ती (√लुठ्+शतृ), ६.१	of her who was rolling
नक्तंचरस्त्रीमुखकर्शितायाः	नक्तम्–चर (√चर्)–स्त्री–मुख–कर्शित (√कृश्+क्त), ६.१	of her who was withered by the harsh words of the demonesses
सीतालतायाः	सीता–लता (६.१)	of the creeper-like Sītā
त्रिजटा	त्रिजटा (१.१)	Trijatā
जटा	जटा (१.१)	an aerial root (support)
अभूत्	अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	became

छन्दः उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
उ	प	घ्न	वृ	क्ष	स्य	प	रो	क्ष	भा	वा
दु	पे	त्य	पृ	थ्वीं	सु	चि	रं	लु	ठ	न्त्याः
न	क्तं	च	र	स्त्री	मु	ख	क	र्शि	ता	याः
सी	ता	ल	ता	या	स्त्रि	ज	टा	ज	टा	भूत्

Other texts to read

कथासरित्सागरः सोमदेवः

हितोपदेशः नारायणपण्डितः

About

Resources

Connect