न केवलं मामहरद्दुरात्मा
कृपां च रामस्य निसर्गसिद्धाम् ।
इदं न चेत्संश्रितवत्सलः किं
भवेत्स तूष्णीं जगदेकवीरः ॥

अन्वयः AI दुरात्मा न केवलम् माम् अहरत्, रामस्य निसर्ग-सिद्धाम् कृपाम् च (अहरत्)। इदम् न चेत्, संश्रित-वत्सलः जगत्-एक-वीरः सः किम् तूष्णीम् भवेत्?

Summary AI The wicked Rāvaṇa stole not just me, but also challenged Rāma's natural compassion for those who seek refuge. Otherwise, why would the world's unparalleled hero, so affectionate toward his dependents, remain silent?

सारांश AI इस दुरात्मा रावण ने न केवल मेरा हरण किया है, बल्कि श्रीराम की स्वाभाविक करुणा को भी हर लिया है। यदि ऐसा न होता, तो शरणागतवत्सल और जगत के एकमात्र वीर श्रीराम अब तक मौन क्यों रहते?

पदच्छेदः AI

न	न	not
केवलम्	केवलम्	only
माम्	अस्मद् (२.१)	me
अहरत्	अहरत् (√हृ कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	stole
दुरात्मा	दुर्–आत्मन् (१.१)	the wicked one
कृपाम्	कृपा (२.१)	compassion
च	च	and
रामस्य	राम (६.१)	of Rāma
निसर्गसिद्धाम्	निसर्ग–सिद्ध (√सिध्+क्त, २.१)	which is naturally established
इदम्	इदम् (१.१)	This
न	न	not
चेत्	चेत्	if
संश्रितवत्सलः	संश्रित (सम्√श्रि+क्त)–वत्सल (१.१)	one who is affectionate to his dependents
किम्	किम्	why
भवेत्	भवेत् (√भू कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	would be
सः	तद् (१.१)	he
तूष्णीम्	तूष्णीम्	silent
जगदेकवीरः	जगत्–एक–वीर (१.१)	the sole hero of the world

छन्दः उपेन्द्रवज्रा [११: जतजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
न	के	व	लं	मा	म	ह	र	द्दु	रा	त्मा
कृ	पां	च	रा	म	स्य	नि	स	र्ग	सि	द्धाम्
इ	दं	न	चे	त्सं	श्रि	त	व	त्स	लः	किं
भ	वे	त्स	तू	ष्णीं	ज	ग	दे	क	वी	रः
ज			त			ज			ग	ग

न केवलं मामहरद्दुरात्मा
कृपां च रामस्य निसर्गसिद्धाम् ।
इदं न चेत्संश्रितवत्सलः किं
भवेत्स तूष्णीं जगदेकवीरः ॥

Other texts to read

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

कथासरित्सागरः सोमदेवः

About

Resources

Connect