अथ निशिचरनाथं पञ्चबाणीविभिन्नं
न हि जनकसुतायाः प्रापदेकापि वाणी ।
जनमुपनतमृत्युं पञ्चववक्त्राहिदष्टं
विशति हृतविशाधेरोषधेः किं नु शक्तिः ॥
अथ निशिचरनाथं पञ्चबाणीविभिन्नं
न हि जनकसुतायाः प्रापदेकापि वाणी ।
जनमुपनतमृत्युं पञ्चववक्त्राहिदष्टं
विशति हृतविशाधेरोषधेः किं नु शक्तिः ॥
न हि जनकसुतायाः प्रापदेकापि वाणी ।
जनमुपनतमृत्युं पञ्चववक्त्राहिदष्टं
विशति हृतविशाधेरोषधेः किं नु शक्तिः ॥
अन्वयः
AI
अथ पञ्च-बाणी-विभिन्नम् निशिचर-नाथम् जनक-सुतायाः एका अपि वाणी न हि प्राप। पञ्च-वक्त्र-अहि-दष्टम् उपनत-मृत्युम् जनम् हृत-विषाधेः ओषधेः शक्तिः किम् नु विशति?
Summary
AI
Despite the demon king Rāvaṇa being pierced by the five arrows of Kāmadeva, not a single word from Sītā could reach his heart. Just as the power of a poison-neutralizing herb cannot enter a person bitten by a five-faced serpent and nearing death, her words failed to affect his doomed mind.
सारांश
AI
कामदेव के बाणों से पीड़ित रावण को सीता की एक भी बात प्राप्त नहीं हुई। जैसे काल रूपी पंचमुख सर्प द्वारा डसे हुए और मृत्यु के निकट पहुँचे व्यक्ति पर विषनाशक औषधि का कोई प्रभाव नहीं पड़ता।
पदच्छेदः
AI
| अथ | अथ | Then |
| निशिचरनाथं | निशि–चर (√चर्)–नाथ (२.१) | the lord of the night-wanderers (Rāvaṇa) |
| पञ्चबाणीविभिन्नं | पञ्चन्–बाण–विभिन्न (वि√भिद्+क्त, २.१) | pierced by the five arrows |
| न | न | not |
| हि | हि | indeed |
| जनकसुतायाः | जनक–सुता (६.१) | of Janaka's daughter (Sītā) |
| प्राप | प्राप (प्र√आप् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | reached |
| एका | एक (१.१) | one |
| अपि | अपि | even |
| वाणी | वाणी (१.१) | word |
| जनम् | जन (२.१) | a person |
| उपनतमृत्युं | उपनत (उप√नम्+क्त)–मृत्यु (२.१) | whose death has approached |
| पञ्चवक्त्राहिदष्टं | पञ्चन्–वक्त्र–अहि–दष्ट (√दंश्+क्त, २.१) | bitten by a five-faced serpent |
| विशति | विशति (√विश् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | enters |
| हृतविषाधेः | हृत (√हृ+क्त)–विष–आधि (६.१) | of the poison-neutralizing |
| ओषधेः | ओषधि (६.१) | of the herb |
| किम् | किम् | how |
| नु | नु | indeed |
| शक्तिः | शक्ति (१.१) | power |
छन्दः
मालिनी [१५: ननमयय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | थ | नि | शि | च | र | ना | थं | प | ञ्च | बा | णी | वि | भि | न्नं | |
| न | हि | ज | न | क | सु | ता | याः | प्रा | प | दे | का | पि | वा | णी | |
| ज | न | मु | प | न | त | मृ | त्युं | प | ञ्च | व | व | क्त्रा | हि | द | ष्टं |
| वि | श | ति | हृ | त | वि | शा | धे | रो | ष | धेः | किं | नु | श | क्तिः | |
| न | न | म | य | य | |||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.