मल्लीं चूतवनादिव स्नुहिवने म्लेच्छेन संस्थपितां
मालां देवकुलादिवामिषधिया क्षिप्तां श्मशाने शुना ।
देवीमाश्रमतस्तथा स्वभवनं नक्तंचरेण च्छला-
दानीतामपनीतवेषरचनामालोकयन्मारुतिः ॥
मल्लीं चूतवनादिव स्नुहिवने म्लेच्छेन संस्थपितां
मालां देवकुलादिवामिषधिया क्षिप्तां श्मशाने शुना ।
देवीमाश्रमतस्तथा स्वभवनं नक्तंचरेण च्छला-
दानीतामपनीतवेषरचनामालोकयन्मारुतिः ॥
मालां देवकुलादिवामिषधिया क्षिप्तां श्मशाने शुना ।
देवीमाश्रमतस्तथा स्वभवनं नक्तंचरेण च्छला-
दानीतामपनीतवेषरचनामालोकयन्मारुतिः ॥
अन्वयः
AI
म्लेच्छेन चूत-वनात् स्नुहि-वने संस्थापिताम् मल्लीम् इव, शुना आमिष-धिया देव-कुलात् श्मशाने क्षिप्ताम् मालाम् इव, नक्तंचरेण छलात् आश्रमतः स्व-भवनम् तथा आनीताम् अपनीत-वेष-रचनाम् देवीम् मारुतिः आलोकयन् (आसीत्) ।
Summary
AI
Hanūmān beheld the Queen (Sītā), who had been deceitfully brought from the hermitage to the demon's palace and was devoid of ornaments. She appeared like a jasmine plant moved from a mango grove to a forest of thorny milk-hedge by a barbarian, or a garland taken from a temple and dropped in a cemetery by a dog mistaking it for meat.
सारांश
AI
हनुमान ने राक्षसों के बीच सीता को देखा, जो काँटों के वन में चमेली की बेल या श्मशान में फेंकी गई दिव्य पुष्पमाला के समान मलिन और दयनीय लग रही थीं।
पदच्छेदः
AI
| मल्लीं | मल्ली (२.१) | a jasmine plant |
| चूतवनात् | चूत–वन (५.१) | from a mango grove |
| इव | इव | like |
| स्नुहिवने | स्नुहि–वन (७.१) | in a forest of milk-hedge |
| म्लेच्छेन | म्लेच्छ (३.१) | by a barbarian |
| संस्थापितां | संस्थापित (सम्√स्था+णिच्+क्त, २.१) | placed |
| मालां | माला (२.१) | a garland |
| देवकुलात् | देव–कुल (५.१) | from a temple |
| इव | इव | like |
| आमिषधिया | आमिष–धी (३.१) | mistaking it for meat |
| क्षिप्तां | क्षिप्त (√क्षिप्+क्त, २.१) | dropped |
| श्मशाने | श्मशान (७.१) | in a cemetery |
| शुना | श्वन् (३.१) | by a dog |
| देवीम् | देवी (२.१) | the Queen |
| आश्रमतः | आश्रमतः (√आश्रम+तसिल्), ५.१ | from the hermitage |
| तथा | तथा | so |
| स्वभवनं | स्व–भवन (२.१) | to his own palace |
| नक्तंचरेण | नक्तंचर (३.१) | by the night-wanderer |
| छलात् | छल (५.१) | deceitfully |
| आनीताम् | आनीत (आ√नी+क्त, २.१) | brought |
| अपनीतवेषरचनाम् | अपनीत–वेष–रचना (२.१) | devoid of ornaments |
| आलोकयन् | आलोकयत् (आ√लोक्+णिच्+शतृ, १.१) | beholding |
| मारुतिः | मारुति (१.१) | Hanūmān |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| म | ल्लीं | चू | त | व | ना | दि | व | स्नु | हि | व | ने | म्ले | च्छे | न | सं | स्थ | पि | तां |
| मा | लां | दे | व | कु | ला | दि | वा | मि | ष | धि | या | क्षि | प्तां | श्म | शा | ने | शु | ना |
| दे | वी | मा | श्र | म | त | स्त | था | स्व | भ | व | नं | न | क्तं | च | रे | ण | च्छ | ला |
| दा | नी | ता | म | प | नी | त | वे | ष | र | च | ना | मा | लो | क | य | न्मा | रु | तिः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.