आदित्यः कृतकृत्य एष भविता सीतापतेरीदृशं
साहाय्यं विरचय्य कीर्तिमतुलामादित्सुना सूनुना ।
इत्यालोच्य तदा किल स्वयमपि ख्यातिं ग्रहीतुं परां
लङ्कायां रघुनाथदूतसरणौ चन्द्रेण दीपायितम् ॥
आदित्यः कृतकृत्य एष भविता सीतापतेरीदृशं
साहाय्यं विरचय्य कीर्तिमतुलामादित्सुना सूनुना ।
इत्यालोच्य तदा किल स्वयमपि ख्यातिं ग्रहीतुं परां
लङ्कायां रघुनाथदूतसरणौ चन्द्रेण दीपायितम् ॥
साहाय्यं विरचय्य कीर्तिमतुलामादित्सुना सूनुना ।
इत्यालोच्य तदा किल स्वयमपि ख्यातिं ग्रहीतुं परां
लङ्कायां रघुनाथदूतसरणौ चन्द्रेण दीपायितम् ॥
अन्वयः
AI
आदित्सुना सूनुना सीता-पतेः ईदृशम् साहाय्यम् विरचय्य एषः आदित्यः अतुलम् कीर्तिम् (प्राप्य) कृतकृत्यः भविता इति आलोच्य तदा स्वयम् अपि पराम् ख्यातिम् ग्रहीतुम् लङ्कायाम् रघुनाथ-दूत-सरणौ चन्द्रेण दीपायितम् किल ।
Summary
AI
Thinking that the Sun would become blessed through his son (Sugrīva)'s immense fame by helping the husband of Sītā, the Moon also acted as a lamp along the path of Rāma's messenger in Laṅkā to gain supreme renown for himself.
सारांश
AI
यह सोचकर कि सूर्यपुत्र सुग्रीव श्रीराम की सहायता कर यश पा रहे हैं, चंद्रमा ने भी हनुमान का मार्ग आलोकित कर स्वयं यश प्राप्त करने का प्रयास किया।
पदच्छेदः
AI
| आदित्यः | आदित्य (१.१) | the Sun |
| कृतकृत्यः | कृत–कृत्य (१.१) | blessed |
| एषः | एतद् (१.१) | this |
| भविता | भविता (√भू कर्तरि लुट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | will become |
| सीतापतेः | सीता–पति (६.१) | of the husband of Sītā |
| ईदृशम् | ईदृश (२.१) | such |
| साहाय्यम् | साहाय्य (२.१) | help |
| विरचय्य | विरचय्य (वि√रच+णिच्+ल्यप्) | by rendering |
| कीर्तिम् | कीर्ति (२.१) | fame |
| अतुलाम् | अतुला (२.१) | incomparable |
| आदित्सुना | आदित्सु (√दा+सन्+उ), ३.१ | by the one desirous of obtaining |
| सूनुना | सूनु (३.१) | by his son |
| इति | इति | thinking |
| आलोच्य | आलोच्य (आ√लोच्+ल्यप्) | having thought |
| तदा | तदा | then |
| किल | किल | indeed |
| स्वयम् | स्वयम् | itself |
| अपि | अपि | also |
| ख्यातिं | ख्याति (२.१) | renown |
| ग्रहीतुम् | ग्रहीतुम् (√ग्रह्+तुमुन्) | to gain |
| पराम् | परा (२.१) | supreme |
| लङ्कायाम् | लङ्का (७.१) | in Laṅkā |
| रघुनाथदूतसरणौ | रघुनाथ–दूत–सरणि (७.१) | on the path of Rāma's messenger |
| चन्द्रेण | चन्द्र (३.१) | by the Moon |
| दीपायितम् | दीपायित (√दीप+क्यङ्+क्त), १.१ | it was acted as a lamp |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| आ | दि | त्यः | कृ | त | कृ | त्य | ए | ष | भ | वि | ता | सी | ता | प | ते | री | दृ | शं |
| सा | हा | य्यं | वि | र | च | य्य | की | र्ति | म | तु | ला | मा | दि | त्सु | ना | सू | नु | ना |
| इ | त्या | लो | च्य | त | दा | कि | ल | स्व | य | म | पि | ख्या | तिं | ग्र | ही | तुं | प | रां |
| ल | ङ्का | यां | र | घु | ना | थ | दू | त | स | र | णौ | च | न्द्रे | ण | दी | पा | यि | तम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.