एषा राक्षससार्वभौमनगरी रक्षश्चमूरक्षिता
तस्येदं सदनं सुवर्णशिखरं बिभ्राणमभ्रावलिम् ।
एतत्पुष्पकमाहृतं धनपतेरित्यादरान्मारुते-
स्तत्रादर्शयदिन्दुदीपकिरणप्रद्योतिताशा निशा ॥
एषा राक्षससार्वभौमनगरी रक्षश्चमूरक्षिता
तस्येदं सदनं सुवर्णशिखरं बिभ्राणमभ्रावलिम् ।
एतत्पुष्पकमाहृतं धनपतेरित्यादरान्मारुते-
स्तत्रादर्शयदिन्दुदीपकिरणप्रद्योतिताशा निशा ॥
तस्येदं सदनं सुवर्णशिखरं बिभ्राणमभ्रावलिम् ।
एतत्पुष्पकमाहृतं धनपतेरित्यादरान्मारुते-
स्तत्रादर्शयदिन्दुदीपकिरणप्रद्योतिताशा निशा ॥
अन्वयः
AI
एषा रक्षस्-चमू-रक्षिता राक्षस-सार्वभौम-नगरी, तस्य इदम् अभ्र-आवलिम् बिभ्राणम् सुवर्ण-शिखरम् सदनम्, एतत् धनपतेः आहृतम् पुष्पकम् इति आदरान् मारुतेः तत्र इन्दु-दीप-किरण-प्रद्योतित-आशा निशा अदर्शयत् ।
Summary
AI
The night, with its quarters illuminated by the moon serving as a lamp, respectfully revealed to Hanūmān the city of the demon king guarded by demon armies, his golden-peaked palace touching the clouds, and the Puṣpaka chariot seized from Kubera.
सारांश
AI
चंद्रमा की किरणों से प्रकाशित रात्रि ने हनुमान को रावण की नगरी, उसके सुवर्ण महल और कुबेर से छीने गए पुष्पक विमान के दर्शन कराए।
पदच्छेदः
AI
| एषा | एतद् (१.१) | This is |
| राक्षससार्वभौमनगरी | राक्षस–सार्वभौम–नगरी (१.१) | the city of the demon king |
| रक्षश्चमूरक्षिता | रक्षस्–चमू–रक्षित (१.१) | guarded by the demon army |
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| इदम् | इदम् (१.१) | this |
| सदनम् | सदन (१.१) | palace |
| सुवर्णशिखरम् | सुवर्ण–शिखर (१.१) | golden-peaked |
| बिभ्राणम् | बिभ्राण (√भृ+शानच्, १.१) | bearing |
| अभ्रावलिम् | अभ्र–आवलि (२.१) | a line of clouds |
| एतत् | एतद् (१.१) | this |
| पुष्पकम् | पुष्पक (१.१) | Puṣpaka chariot |
| आहृतम् | आहृत (आ√हृ+क्त, १.१) | seized |
| धनपतेः | धनपति (५.१) | from the lord of wealth (Kubera) |
| इति | इति | thus |
| आदरात् | आदर (५.१) | respectfully |
| मारुतेः | मारुति (४.१) | to Hanūmān |
| तत्र | तत्र | there |
| अदर्शयत् | अदर्शयत् (√दृश् +णिच् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | showed |
| इन्दुदीपकिरणप्रद्योतिताशा | इन्दु–दीप–किरण–प्रद्योतित–आशा (१.१) | whose quarters were illuminated by the rays of the moon-lamp |
| निशा | निशा (१.१) | the night |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ए | षा | रा | क्ष | स | सा | र्व | भौ | म | न | ग | री | र | क्ष | श्च | मू | र | क्षि | ता |
| त | स्ये | दं | स | द | नं | सु | व | र्ण | शि | ख | रं | बि | भ्रा | ण | म | भ्रा | व | लिम् |
| ए | त | त्पु | ष्प | क | मा | हृ | तं | ध | न | प | ते | रि | त्या | द | रा | न्मा | रु | ते |
| स्त | त्रा | द | र्श | य | दि | न्दु | दी | प | कि | र | ण | प्र | द्यो | ति | ता | शा | नि | शा |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.