विस्तीर्णाक्षैर्विपिनहरिणैर्वीतभीतिप्ररोहै-
र्दर्भग्रासेऽप्यकृतरुचिभिः सस्पृहं वीक्ष्यमाणः ।
रामः प्राप्य प्रकृतिमहितं स्थानमत्रेर्महर्षे-
र्जग्राहास्य प्रमुदितधियः प्रेमपर्यां सपर्याम् ॥
विस्तीर्णाक्षैर्विपिनहरिणैर्वीतभीतिप्ररोहै-
र्दर्भग्रासेऽप्यकृतरुचिभिः सस्पृहं वीक्ष्यमाणः ।
रामः प्राप्य प्रकृतिमहितं स्थानमत्रेर्महर्षे-
र्जग्राहास्य प्रमुदितधियः प्रेमपर्यां सपर्याम् ॥
र्दर्भग्रासेऽप्यकृतरुचिभिः सस्पृहं वीक्ष्यमाणः ।
रामः प्राप्य प्रकृतिमहितं स्थानमत्रेर्महर्षे-
र्जग्राहास्य प्रमुदितधियः प्रेमपर्यां सपर्याम् ॥
अन्वयः
AI
विस्तीर्ण-अक्षैः वीत-भीति-प्ररोहैः दर्भ-ग्रासे अपि अकृत-रुचिभिः विपिन-हरिणैः सस्पृहम् वीक्ष्यमाणः रामः अत्रेः महर्षेः प्रकृति-महितम् स्थानम् प्राप्य प्रमुदित-धियः अस्य प्रेम-पर्याम् सपर्याम् जग्राह ।
Summary
AI
Gazed upon longingly by forest deer with wide eyes—who, having shed all fear, ignored even the darbha grass—Rāma reached the naturally sacred hermitage of Sage Atri and accepted his joyful and affectionate hospitality.
सारांश
AI
भयमुक्त और घास चरने में अरुचि दिखाते हुए हिरणों द्वारा अपलक निहारे जाते हुए श्रीराम महर्षि अत्रि के पावन आश्रम पहुँचे और मुनि का प्रेमपूर्ण सत्कार स्वीकार किया।
पदच्छेदः
AI
| विस्तीर्णाक्षैः | विस्तीर्ण–अक्षि (३.३) | by those with wide eyes |
| विपिनहरिणैः | विपिन–हरिण (३.३) | by the forest deer |
| वीतभीतिप्ररोहैः | वीत–भीति–प्ररोह (३.३) | by those whose sprouts of fear had gone |
| दर्भ-ग्रासे | दर्भ–ग्रास (७.१) | in a mouthful of darbha grass |
| अपि | अपि | even |
| अकृत-रुचिभिः | अ–कृत (√कृ+क्त)–रुचि (३.३) | by those who had no interest |
| सस्पृहम् | सस्पृहम् | longingly |
| वीक्ष्यमाणः | वीक्ष्यमाण (वि√ईक्ष्+शानच्), १.१ | being gazed at |
| रामः | राम (१.१) | Rāma |
| प्राप्य | प्राप्य (प्र√आप्+ल्यप्) | having reached |
| प्रकृति-महितम् | प्रकृति–महित (२.१) | naturally sacred |
| स्थानम् | स्थान (२.१) | the hermitage |
| अत्रेः | अत्रि (६.१) | of Atri |
| महर्षेः | महर्षि (६.१) | of the great sage |
| जग्राह | जग्राह (√ग्रह् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | accepted |
| अस्य | इदम् (६.१) | his |
| प्रमुदित-धियः | प्रमुदित–धी (६.१) | of him whose mind was delighted |
| प्रेम-पर्याम् | प्रेमन्–पर्या (२.१) | filled with affection |
| सपर्याम् | सपर्या (२.१) | hospitality |
छन्दः
मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| वि | स्ती | र्णा | क्षै | र्वि | पि | न | ह | रि | णै | र्वी | त | भी | ति | प्र | रो | है |
| र्द | र्भ | ग्रा | से | ऽप्य | कृ | त | रु | चि | भिः | स | स्पृ | हं | वी | क्ष्य | मा | णः |
| रा | मः | प्रा | प्य | प्र | कृ | ति | म | हि | तं | स्था | न | म | त्रे | र्म | ह | र्षे |
| र्ज | ग्रा | हा | स्य | प्र | मु | दि | त | धि | यः | प्रे | म | प | र्यां | स | प | र्याम् |
| म | भ | न | त | त | ग | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.