स्वतःसिद्धं यस्मिन्नितरदुरवापं विजयते
सुमित्रापुत्रत्वादपि जगति रामानुजपदम् ।
यदीयाक्षिद्वन्द्वप्रतिनिधि भवेदम्बुजयुगं
निशीथे निर्निद्रं यदि तमसि साक्षादकृत सः ॥
स्वतःसिद्धं यस्मिन्नितरदुरवापं विजयते
सुमित्रापुत्रत्वादपि जगति रामानुजपदम् ।
यदीयाक्षिद्वन्द्वप्रतिनिधि भवेदम्बुजयुगं
निशीथे निर्निद्रं यदि तमसि साक्षादकृत सः ॥
सुमित्रापुत्रत्वादपि जगति रामानुजपदम् ।
यदीयाक्षिद्वन्द्वप्रतिनिधि भवेदम्बुजयुगं
निशीथे निर्निद्रं यदि तमसि साक्षादकृत सः ॥
अन्वयः
AI
यस्मिन् सुमित्रा-पुत्रत्वात् अपि जगति राम-अनुज-पदम् स्वतः-सिद्धम् इतर-दुरवापम् (च) विजयते, यदि (सः) निशीथे तमसि साक्षात् अकृत, (तदा) यदीयाक्षि-द्वन्द्व-प्रतिनिधि अम्बुज-युगम् निर्निद्रम् भवेत्, (तम् लक्ष्मणम् सः ददर्श) ।
Summary
AI
He saw Lakṣmaṇa, whose devotion as Rāma's brother is unparalleled. Lakṣmaṇa's presence was so radiant that lotuses would bloom even in the midnight darkness merely by seeing his eyes.
सारांश
AI
वहां भरत ने लक्ष्मण को देखा, जिनका राम-अनुज होना ही उनकी पहचान है और जिनकी आंखें रात्रि में भी कमल सी सजग और खुली थीं।
पदच्छेदः
AI
| स्वतःसिद्धं | स्वतस्–सिद्ध (√सिध्+क्त, १.१) | naturally established |
| यस्मिन् | यद् (७.१) | in whom |
| इतरदुरवापं | इतर–दुस्–अवाप (अव√आप्+घञ्, १.१) | unattainable by others |
| विजयते | विजयते (वि√जि कर्तरि लट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | is victorious |
| सुमित्रापुत्रत्वात् | सुमित्रा–पुत्र–त्व (५.१) | than being Sumitra's son |
| अपि | अपि | even |
| जगति | जगत् (७.१) | in the world |
| रामानुजपदम् | राम–अनुज–पद (१.१) | the title 'Rama's younger brother' |
| यदीयाक्षिद्वन्द्वप्रतिनिधि | यदीय–अक्षि–द्वन्द्व–प्रतिनिधि (१.१) | a substitute for whose pair of eyes |
| भवेत् | भवेत् (√भू कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | would be |
| अम्बुजयुगं | अम्बुज–युग (१.१) | a pair of lotuses |
| निशीथे | निशीथ (७.१) | at midnight |
| निर्निद्रं | निस्–निद्रा (१.१) | sleepless (in bloom) |
| यदि | यदि | if |
| तमसि | तमस् (७.१) | in darkness |
| साक्षात् | साक्षात् | directly |
| अकृत | अकृत (√कृ कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | he made |
| सः | तद् (१.१) | he |
छन्दः
शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स्व | तः | सि | द्धं | य | स्मि | न्नि | त | र | दु | र | वा | पं | वि | ज | य | ते |
| सु | मि | त्रा | पु | त्र | त्वा | द | पि | ज | ग | ति | रा | मा | नु | ज | प | दम् |
| य | दी | या | क्षि | द्व | न्द्व | प्र | ति | नि | धि | भ | वे | द | म्बु | ज | यु | गं |
| नि | शी | थे | नि | र्नि | द्रं | य | दि | त | म | सि | सा | क्षा | द | कृ | त | सः |
| य | म | न | स | भ | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.