तथातिथ्यं चक्रे भरतवलभाजां तनुभृतां
भरद्वाजः सोऽयं भ्रुकुटिभटकल्पाखिलसुरः ।
तपस्तप्त्वा घोरं दिवि सुमनसस्तत्फलभुजो
यथा तेषां तोषं क्षणमभिलषेयुर्मुनिकृतम् ॥
तथातिथ्यं चक्रे भरतवलभाजां तनुभृतां
भरद्वाजः सोऽयं भ्रुकुटिभटकल्पाखिलसुरः ।
तपस्तप्त्वा घोरं दिवि सुमनसस्तत्फलभुजो
यथा तेषां तोषं क्षणमभिलषेयुर्मुनिकृतम् ॥
भरद्वाजः सोऽयं भ्रुकुटिभटकल्पाखिलसुरः ।
तपस्तप्त्वा घोरं दिवि सुमनसस्तत्फलभुजो
यथा तेषां तोषं क्षणमभिलषेयुर्मुनिकृतम् ॥
अन्वयः
AI
सः अयम् भ्रुकुटि-भट-कल्प-अखिल-सुरः भरद्वाजाः भरत-वल-भाजाम् तनु-भृताम् तथा आतिथ्यम् चक्रे यथा घोरम् तपः तप्त्वा दिवि तत्-फल-भुजः सुमनसः मुनि-कृतम् तेषाम् तोषम् क्षणम् अभिलषेयुः ।
Summary
AI
Sage Bharadvāja, who could command gods with a frown, provided such magnificent hospitality to Bharata's army that even the gods in heaven envied the satisfaction the sage bestowed upon mortals.
सारांश
AI
महर्षि भरद्वाज के दिव्य आतिथ्य ने भरत की सेना को इतना तृप्त किया कि देवता भी वैसे सुख की क्षण भर के लिए अभिलाषा करने लगे।
पदच्छेदः
AI
| तथा | तथा | such |
| आतिथ्यम् | आतिथ्य (२.१) | hospitality |
| चक्रे | चक्रे (√कृ कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | performed |
| भरतवलभाजां | भरत–वल–भाजिन् (√भज्), ६.३ | for those belonging to Bharata's army |
| तनुभृतां | तनु–भृ (६.३) | for the mortals |
| भरद्वाजः | भरद्वाज (१.१) | Bharadvaja |
| सः | तद् (१.१) | that |
| अयं | इदम् (१.१) | this |
| भ्रुकुटिभटकल्पाखिलसुरः | भ्रुकुटि–भट–कल्पित (√कल्प्+क्त)–अखिल–सुर (१.१) | who could command all gods with his frown as a soldier |
| तपः | तपस् (२.१) | austerity |
| तप्त्वा | तप्त्वा (√तप्+क्त्वा) | having performed |
| घोरं | घोर (२.१) | terrible |
| दिवि | दिव् (७.१) | in heaven |
| सुमनसः | सुमनस् (१.३) | the gods |
| तत्फलभुजः | तद्–फल–भुज् (१.३) | who enjoy the fruit of that (austerity) |
| यथा | यथा | so that |
| तेषां | तद् (६.३) | their (the army's) |
| तोषं | तोष (२.१) | satisfaction |
| क्षणम् | क्षण (२.१) | for a moment |
| अभिलषेयुः | अभिलषेयुः (अभि√लष् कर्तरि विधिलिङ् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.) | would desire |
| मुनिकृतम् | मुनि–कृत (√कृ+क्त, २.१) | created by the sage |
छन्दः
शिखरिणी [१७: यमनसभलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | था | ति | थ्यं | च | क्रे | भ | र | त | व | ल | भा | जां | त | नु | भृ | तां |
| भ | र | द्वा | जः | सो | ऽयं | भ्रु | कु | टि | भ | ट | क | ल्पा | खि | ल | सु | रः |
| त | प | स्त | प्त्वा | घो | रं | दि | वि | सु | म | न | स | स्त | त्फ | ल | भु | जो |
| य | था | ते | षां | तो | षं | क्ष | ण | म | भि | ल | षे | यु | र्मु | नि | कृ | तम् |
| य | म | न | स | भ | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.