बहुभिरिह किमुक्तैस्त्यक्तसौमित्रिवृत्ति-
र्मुकुटमपि वहेयं युष्मदाज्ञा हि पूज्या ।
मम परमवकाशः पर्णशालानुकूलः
क्वचिदपि विपुलायां नास्ति चेद्दण्डकायाम् ॥

अन्वयः AI इह बहुभिः उक्तैः किम् ? त्यक्त-सौमित्रि-वृत्तिः (सन्) मुकुटम् अपि वहेयम् । हि युष्मद्-आज्ञा पूज्या । परमम् विपुलायाम् दण्डकायाम् क्वचित् अपि मम पर्ण-शाला-अनुकूलः अवकाशः न अस्ति चेत् (तदा मुकुटम् वहेयम्) ।

Summary AI Bharata stated he would wear the crown to honor their command, but only if there was absolutely no space left in the vast Daṇḍakā forest for him to build a leaf-hut like Lakṣmaṇa.

सारांश AI भरत ने कहा कि यदि राम की सेवा का अवसर न मिले और दंडक वन में स्थान न हो, तभी वे राज्य का भार स्वीकार करेंगे।

पदच्छेदः AI

बहुभिः	बहु (३.३)	by many
इह	इह	here
किम्	किम् (१.१)	what
उक्तैः	उक्त (√वच्+क्त, ३.३)	is the use of words
त्यक्तसौमित्रिवृत्तिः	त्यक्त (√त्यज्+क्त)–सौमित्रि–वृत्ति (१.१)	(if I were to) abandon the conduct of Lakshmana
मुकुटम्	मुकुट (२.१)	the crown
अपि	अपि	even
वहेयम्	वहेयम् (√वह् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) उ.पु. एक.)	I would bear
युष्मदाज्ञा	युष्मद्–आज्ञा (१.१)	your command
हि	हि	for
पूज्या	पूज्य (√पूज्+यत्, १.१)	is to be honored
मम	अस्मद् (६.१)	my
परम्	परम्	but
अवकाशः	अवकाश (१.१)	space
पर्णशालानुकूलः	पर्ण–शाला–अनुकूल (१.१)	suitable for a leaf-hut
क्वचित्	क्वचित्	anywhere
अपि	अपि	even
विपुलायाम्	विपुल (७.१)	in the vast
न	न	not
अस्ति	अस्ति (√अस् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	is
चेत्	चेत्	if
दण्डकायाम्	दण्डका (७.१)	in Dandaka forest

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
ब	हु	भि	रि	ह	कि	मु	क्तै	स्त्य	क्त	सौ	मि	त्रि	वृ	त्ति
र्मु	कु	ट	म	पि	व	हे	यं	यु	ष्म	दा	ज्ञा	हि	पू	ज्या
म	म	प	र	म	व	का	शः	प	र्ण	शा	ला	नु	कू	लः
क्व	चि	द	पि	वि	पु	ला	यां	ना	स्ति	चे	द्द	ण्ड	का	याम्
न			न			म			य			य

Other texts to read

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

हितोपदेशः नारायणपण्डितः

About

Resources

Connect