एषा निकृष्टमतिरात्मरुणोचितेषु
वंशेषु सत्सु बहुधा पिशिताशनानाम् ।
माकन्दशालिनि वने विषवलिलीरिव
हा हन्त केकयकुले कथमाविरासीत् ॥

अन्वयः AI हा हन्त ! एषा निकृष्ट-मतिः पिशिताशनानाम् आत्म-रुण-उचितेषु बहुधा वंशेषु सत्सु, माकन्द-शालिनि वने विष-वल्लिः इव केकय-कुले कथम् आविरासीत् ?

Summary AI He wondered how such a vile woman appeared in the noble Kekaya lineage, like a poisonous creeper in a mango grove, when many demonic lineages would have suited her nature better.

सारांश AI उत्तम केकय वंश में यह दुर्बुद्धि कैकेयी उसी प्रकार उत्पन्न हुई है जैसे आम के वन में कोई विषैली बेल उग आए।

पदच्छेदः AI

एषा	एतद् (१.१)	this
निकृष्टमतिः	निकृष्ट (निस्√कृष्+क्त)–मति (१.१)	vile-minded woman
आत्मरुणोचितेषु	आत्मन्–रुण–उचित (७.३)	in those suitable for her own nature
वंशेषु	वंश (७.३)	in lineages
सत्सु	सत् (√अस्+शतृ, ७.३)	being
बहुधा	बहुधा	many
पिशिताशनानाम्	पिशित–अशन (√अश्), ६.३	of flesh-eaters (demons)
माकन्दशालिनि	माकन्द–शालिन् (√शाल्), ७.१	in the one abounding with mango trees
वने	वन (७.१)	in the forest
विषवल्लीः	विष–वल्ली (१.१)	a poisonous creeper
इव	इव	like
हा	हा	oh
हन्त	हन्त	alas
केकयकुले	केकय–कुल (७.१)	in the Kekaya family
कथम्	कथम्	how
आविरासीत्	आविरासीत् (आविस्√अस् कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	did she appear

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
ए	षा	नि	कृ	ष्ट	म	ति	रा	त्म	रु	णो	चि	ते	षु
वं	शे	षु	स	त्सु	ब	हु	धा	पि	शि	ता	श	ना	नाम्
मा	क	न्द	शा	लि	नि	व	ने	वि	ष	व	लि	ली	रि	व
हा	ह	न्त	के	क	य	कु	ले	क	थ	मा	वि	रा	सीत्
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

कथासरित्सागरः सोमदेवः

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect