अविरतकृषितान्तं वत्समालोक्य धेनो-
रपि समजशतानां मातुरस्रं बभूव ।
तदिह तनयशोकं संतरेदेकपुत्रा
कथय कथमिदानीं कोशलेन्द्रस्य पुत्री ॥

अन्वयः AI धेनोः अपि समज-शतानाम् (सत्सु) अविरत-कृषि-तान्तम् वत्सम् आलोक्य मातुः अस्रम् बभूव । तत् इह एक-पुत्रा कोशलेन्द्रस्य पुत्री इदानीम् कथम् तनय-शोकम् संतरेत् (इति) कथय ।

Summary AI If a cow with a hundred calves weeps seeing one exhausted by labor, Bharata asked how Kausalyā, who had only one son, could possibly survive the overwhelming grief of his exile.

सारांश AI जब कामधेनु एक बछड़े के कष्ट पर रोती है, तो इकलौते पुत्र के वियोग में माता कौशल्या का जीवित रहना अत्यंत कठिन है।

पदच्छेदः AI

अविरतकृषितान्तम्	अ–विरत–कृषि–तान्त (√तम्+क्त, २.१)	exhausted by ceaseless labor
वत्सम्	वत्स (२.१)	a calf
आलोक्य	आलोक्य (आ√लोक्+ल्यप्)	having seen
धेनोः	धेनु (६.१)	of a cow
अपि	अपि	even
समजशतानां	समज–शत (६.३)	of hundreds of calves
मातुः	मातृ (६.१)	of the mother
अस्रम्	अस्र (१.१)	a tear
बभूव	बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	was
तत्	तत्	therefore
इह	इह	here
तनयशोकम्	तनय–शोक (२.१)	the grief for her son
संतरेत्	संतरेत् (सम्√तॄ कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	would cross over
एकपुत्रा	एक–पुत्र (१.१)	she who has only one son
कथय	कथय (√कथ कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.)	tell
कथम्	कथम्	how
इदानीम्	इदानीम्	now
कोशलेन्द्रस्य	कोशल–इन्द्र (६.१)	of the king of Kosala
पुत्री	पुत्री (१.१)	the daughter

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
अ	वि	र	त	कृ	षि	ता	न्तं	व	त्स	मा	लो	क्य	धे	नो
र	पि	स	म	ज	श	ता	नां	मा	तु	र	स्रं	ब	भू	व
त	दि	ह	त	न	य	शो	कं	सं	त	रे	दे	क	पु	त्रा
क	थ	य	क	थ	मि	दा	नीं	को	श	ले	न्द्र	स्य	पु	त्री
न			न			म			य			य

Other texts to read

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

About

Resources

Connect