अविरलमिनवंशं दग्धुमाश्रित्य तापं
जनमनसि किरन्त्यां हन्त सत्यां भवत्याम् ।
अनुसवनमपापैर्देवता पूज्यमाना
वहति कथमिदानीमाश्रयाशाभिधानम् ॥

अन्वयः AI हन्त ! अविरलम् इन-वंशम् दग्धुम् तापम् आश्रित्य जन-मनसि (तापम्) किरन्त्याम् भवत्याम् सत्याम्, अपापैः (जनैः) अनु-सवनम् पूज्यमाना देवता इदानीम् कथम् आश्रयाशा-अभिधानम् वहति ?

Summary AI He lamented that while Kaikeyī acted as a fire to burn the Solar dynasty and scatter grief, the Fire-god, worshipped by the sinless, ironically bears the name Āśrayāśa, meaning 'consumer of his refuge'.

सारांश AI सूर्यवंश को नष्ट करने वाली तुम अग्नि के समान हो; दूसरों को संताप देने वाली तुम्हें 'आश्रयाशा' कहना व्यर्थ है।

पदच्छेदः AI

अविरलम्	अविरल (२.१)	unceasingly
इनवंशम्	इन–वंश (२.१)	the Solar dynasty
दग्धुम्	दग्धुम् (√दह्+तुमुन्)	to burn
आश्रित्य	आश्रित्य (आ√श्रि+ल्यप्)	having taken recourse to
तापम्	ताप (२.१)	heat/grief
जनमनसि	जन–मनस् (७.१)	in the minds of people
किरन्त्यां	किरन्ती (√कॄ+शतृ+ङीप्), ७.१	while scattering
हन्त	हन्त	alas
सत्याम्	सती (√अस्+शतृ+ङीप्), ७.१	being
भवत्याम्	भवत् (७.१)	you
अनुसवनम्	अनु–सवन	at every sacrifice
अपापैः	अ–पाप (३.३)	by the sinless
देवता	देवता (१.१)	the deity (Fire-god)
पूज्यमाना	पूज्यमान (√पूज्+यक्+शानच्), १.१	being worshipped
वहति	वहति (√वह् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	bears
कथम्	कथम्	how
इदानीम्	इदानीम्	now
आश्रयाशाभिधानम्	आश्रय–आश (√अश्)–अभिधान (२.१)	the name 'consumer of his refuge'

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
अ	वि	र	ल	मि	न	वं	शं	द	ग्धु	मा	श्रि	त्य	ता	पं
ज	न	म	न	सि	कि	र	न्त्यां	ह	न्त	स	त्यां	भ	व	त्याम्
अ	नु	स	व	न	म	पा	पै	र्दे	व	ता	पू	ज्य	मा	ना
व	ह	ति	क	थ	मि	दा	नी	मा	श्र	या	शा	भि	धा	नम्
न			न			म			य			य

Other texts to read

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

कथासरित्सागरः सोमदेवः

About

Resources

Connect