मयूरीव महानागं केकया केकयात्मजा ।
भारत्या भरतं चक्रे परिक्षुभितमानसम् ॥

अन्वयः AI मयूरी महा-नागम् इव केकय-आत्मजा केकया भारत्या परिक्षुभित-मानसम् भरतम् चक्रे ।

Summary AI Like a peahen agitating a great serpent, Kaikeyī, the daughter of the king of Kekaya, deeply distressed Bharata's mind with her words.

सारांश AI जिस प्रकार मोरनी सर्प को व्याकुल करती है, उसी प्रकार कैकेयी के वचनों ने भरत के हृदय को अत्यंत क्षुब्ध कर दिया।

पदच्छेदः AI

मयूरी	मयूरी (१.१)	a peahen
इव	इव	like
महानागम्	महत्–नाग (२.१)	a great serpent
केकया	केकया (३.१)	by Kaikeyi
केकयात्मजा	केकय–आत्मजा (१.१)	the daughter of Kekaya
भारत्या	भारती (३.१)	with her speech
भरतम्	भरत (२.१)	Bharata
चक्रे	चक्रे (√कृ कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.)	made
परिक्षुभितमानसम्	परिक्षुभित (परि√क्षुभ्+क्त)–मानस (२.१)	one whose mind was greatly agitated

छन्दः अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

मयूरीव महानागं केकया केकयात्मजा ।भारत्या भरतं चक्रे परिक्षुभितमानसम् ॥