वनचर इव साकं मैथिलीलक्ष्मणाभ्यां
पितृविधिमविरोद्धुं प्रस्थितौ रामभद्रः ।
तदनु तव पिताऽभूत्कालधर्मानुयात-
स्त्वमनुभव यथेच्छं निःसपत्नां धरित्रीम् ॥
वनचर इव साकं मैथिलीलक्ष्मणाभ्यां
पितृविधिमविरोद्धुं प्रस्थितौ रामभद्रः ।
तदनु तव पिताऽभूत्कालधर्मानुयात-
स्त्वमनुभव यथेच्छं निःसपत्नां धरित्रीम् ॥
पितृविधिमविरोद्धुं प्रस्थितौ रामभद्रः ।
तदनु तव पिताऽभूत्कालधर्मानुयात-
स्त्वमनुभव यथेच्छं निःसपत्नां धरित्रीम् ॥
अन्वयः
AI
रामभद्रः पितृ-विधिम् अविरोद्धुम् मैथिली-लक्ष्मिणाभ्याम् साकम् वन-चरः इव प्रस्थितः । तदनु तव पिता काल-धर्म-अनुयातः अभूत् । त्वम् यथेच्छम् निःसपत्नाम् धरित्रीम् अनुभव ।
Summary
AI
Kaikeyī informed him that Rāmabhadra left for the forest with Sītā and Lakṣmaṇa to honor his father's command. Subsequently, Daśaratha passed away. She urged Bharata to enjoy the unopposed kingdom at his pleasure.
सारांश
AI
कैकेयी ने बताया कि राम वन चले गए हैं और महाराज का स्वर्गवास हो गया है, अतः अब तुम निष्कंटक राज्य करो।
पदच्छेदः
AI
| वनचरः | वन–चर (√चर्), १.१ | a forest-dweller |
| इव | इव | like |
| साकम् | साकम् | with |
| मैथिलीलक्ष्मणाभ्याम् | मैथिली–लक्ष्मण (३.२) | with Maithili and Lakshmana |
| पितृविधिम् | पितृ–विधि (२.१) | the father's command |
| अविरोद्धुम् | अविरोद्धुम् (वि√रुध्+तुमुन्) | not to oppose |
| प्रस्थितः | प्रस्थित (प्र√स्था+क्त, १.१) | departed |
| रामभद्रः | राम–भद्र (१.१) | the noble Rama |
| तदनु | तदनु | after that |
| तव | युष्मद् (६.१) | your |
| पिता | पितृ (१.१) | father |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
| कालधर्मानुयातः | काल–धर्म–अनुयात (अनु√या+क्त, १.१) | followed the law of time (died) |
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | you |
| अनुभव | अनुभव (अनु√भू कर्तरि लोट् (परस्मै.) म.पु. एक.) | enjoy |
| यथेच्छम् | यथा–इच्छा | as you wish |
| निःसपत्नाम् | निस्–सपत्न (२.१) | unopposed |
| धरित्रीम् | धरित्री (२.१) | the earth |
छन्दः
मालिनी [१५: ननमयय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| व | न | च | र | इ | व | सा | कं | मै | थि | ली | ल | क्ष्म | णा | भ्यां |
| पि | तृ | वि | धि | म | वि | रो | द्धुं | प्र | स्थि | तौ | रा | म | भ | द्रः |
| त | द | नु | त | व | पि | ता | ऽभू | त्का | ल | ध | र्मा | नु | या | त |
| स्त्व | म | नु | भ | व | य | थे | च्छं | निः | स | प | त्नां | ध | रि | त्रीम् |
| न | न | म | य | य | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.