नाक्रान्तस्त्रिदिवः परैः सुमनसां कान्ता न वन्दीकृता
नाकीर्णं पुरहूतशासनधरैः साकेतबाह्याङ्गणम् ।
नादिष्टाः सचिवाश्च भूतलपरित्राणाय यद्यप्यसौ
नाकं शोकवसादगाद्दशरथो नास्थां वहन्वाहने ॥
नाक्रान्तस्त्रिदिवः परैः सुमनसां कान्ता न वन्दीकृता
नाकीर्णं पुरहूतशासनधरैः साकेतबाह्याङ्गणम् ।
नादिष्टाः सचिवाश्च भूतलपरित्राणाय यद्यप्यसौ
नाकं शोकवसादगाद्दशरथो नास्थां वहन्वाहने ॥
नाकीर्णं पुरहूतशासनधरैः साकेतबाह्याङ्गणम् ।
नादिष्टाः सचिवाश्च भूतलपरित्राणाय यद्यप्यसौ
नाकं शोकवसादगाद्दशरथो नास्थां वहन्वाहने ॥
अन्वयः
AI
त्रिदिवः परैः न आक्रान्तः, सुमनसां कान्ता न वन्दी-कृता, साकेत-बाह्य-अङ्गणम् पुरहूत-शासन-धरैः न आकीर्णम्, सचिवाः च भूतल-परित्राणाय न आदिष्टाः, यद्यपि असौ दशरथः शोक-वशात् नाकम् अगात्, वाहने आस्तां न वहन्।
Summary
AI
Though heaven was not invaded by enemies, the wives of gods were not imprisoned, and ministers were not summoned for earth's protection, Daśaratha still departed for heaven out of grief, without the usual fanfare or need for a celestial vehicle.
सारांश
AI
बिना किसी युद्ध या बाहरी संकट के, राजा दशरथ केवल पुत्र के शोक के कारण सांसारिक मोह त्याग कर स्वर्ग सिधार गए।
पदच्छेदः
AI
| न | न | not |
| आक्रान्तः | आक्रान्त (आ√क्रम्+क्त, १.१) | invaded |
| त्रिदिवः | त्रिदिव (१.१) | heaven |
| परैः | पर (३.३) | by enemies |
| सुमनसाम् | सुमनस् (६.३) | of the gods |
| कान्ता | कान्ता (१.१) | wives |
| न | न | not |
| वन्दीकृता | वन्दिन्–कृत (√कृ+क्त, १.१) | imprisoned |
| न | न | not |
| आकीर्णम् | आकीर्ण (आ√कॄ+क्त, १.१) | filled |
| पुरहूतशासनधरैः | पुरहूत–शासन–धर (३.३) | by the bearers of Indra's commands |
| साकेतबाह्याङ्गणम् | साकेत–बाह्य–अङ्गण (१.१) | the outer courtyard of Saketa |
| न | न | not |
| आदिष्टाः | आदिष्ट (आ√दिश्+क्त, १.३) | ordered |
| सचिवाः | सचिव (१.३) | ministers |
| च | च | and |
| भूतलपरित्राणाय | भूतल–परित्राण (४.१) | for the protection of the earth |
| यद्यपि | यद्यपि | although |
| असौ | अदस् (१.१) | he |
| नाकम् | नाक (२.१) | to heaven |
| शोकवशात् | शोक–वश (५.१) | out of grief |
| अगात् | अगात् (√इ कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | went |
| दशरथः | दशरथ (१.१) | Dasharatha |
| न | न | not |
| आस्थाम् | आस्था (२.१) | interest |
| वहन् | वहत् (√वह्+शतृ, १.१) | showing |
| वाहने | वाहन (७.१) | in a vehicle |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ना | क्रा | न्त | स्त्रि | दि | वः | प | रैः | सु | म | न | सां | का | न्ता | न | व | न्दी | कृ | ता |
| ना | की | र्णं | पु | र | हू | त | शा | स | न | ध | रैः | सा | के | त | बा | ह्या | ङ्ग | णम् |
| ना | दि | ष्टाः | स | चि | वा | श्च | भू | त | ल | प | रि | त्रा | णा | य | य | द्य | प्य | सौ |
| ना | कं | शो | क | व | सा | द | गा | द्द | श | र | थो | ना | स्थां | व | ह | न्वा | ह | ने |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.