तोयदानसनादपुष्करगजभ्रान्त्या तपस्वी मया
विद्धः कश्चन शब्दवेधनविदा पाथः सरय्वां हरन् ।
तत्पित्रोर्जरदन्धयोरनुमृतिं कर्तुं चितिं चिल्वतोः
शापो मध्यपतद्भवानपि सुतप्रेम्णा प्रणश्येदिति ॥
तोयदानसनादपुष्करगजभ्रान्त्या तपस्वी मया
विद्धः कश्चन शब्दवेधनविदा पाथः सरय्वां हरन् ।
तत्पित्रोर्जरदन्धयोरनुमृतिं कर्तुं चितिं चिल्वतोः
शापो मध्यपतद्भवानपि सुतप्रेम्णा प्रणश्येदिति ॥
विद्धः कश्चन शब्दवेधनविदा पाथः सरय्वां हरन् ।
तत्पित्रोर्जरदन्धयोरनुमृतिं कर्तुं चितिं चिल्वतोः
शापो मध्यपतद्भवानपि सुतप्रेम्णा प्रणश्येदिति ॥
अन्वयः
AI
तोयदान-स-नाद-पुष्कर-गज-भ्रान्त्या मया तपस्वी कश्चन शब्दवेधन-विदा (सन्) सरय्वां पाथः हरन् विद्धः; तत्-पित्रोः जरद्-अन्धयोः अनुमृतिं कर्तुं चितिं चिन्वतोः (सतोः) शापः मध्य-पतत्- भवान् अपि सुत-प्रेम्णा प्रणश्येत् इति।
Summary
AI
Mistaking the sound for an elephant drinking water, I, skilled in hitting targets by sound, pierced a young ascetic at the Sarayū. As his blind, aged parents prepared for self-immolation to follow him, they cursed me: 'You too shall perish out of grief for your son.'
सारांश
AI
दशरथ ने याद किया कि अनजाने में एक मुनि कुमार की हत्या के कारण उन्हें उसके अंधे माता-पिता ने पुत्र वियोग में प्राण त्यागने का शाप दिया था।
पदच्छेदः
AI
| तोयदानसनादपुष्करगजभ्रान्त्या | तोयदान–सह–नाद–पुष्कर–गज–भ्रान्ति (३.१) | by the delusion of an elephant drinking water with a gurgling sound |
| तपस्वी | तपस्विन् (१.१) | an ascetic |
| मया | अस्मद् (३.१) | by me |
| विद्धः | विद्ध (√व्यध्+क्त, १.१) | was pierced |
| कश्चन | कश्चन (१.१) | a certain |
| शब्दवेधनविदा | शब्द–वेधन–विद् (३.१) | by me, skilled in hitting targets by sound |
| पाथः | पाथस् (२.१) | water |
| सरय्वाम् | सरयू (७.१) | in the Sarayu river |
| हरन् | हरत् (√हृ+शतृ, १.१) | while taking |
| तत्पित्रोः | तद्–पितृ (६.२) | of his two parents |
| जरदन्धयोः | जरत्–अन्ध (६.२) | of the old and blind |
| अनुमृतिम् | अनुमृति (२.१) | death following another |
| कर्तुम् | कर्तुम् (√कृ+तुमुन्) | to do |
| चितिम् | चिति (२.१) | a pyre |
| चिन्वतोः | चिन्वत् (√चि+शतृ, ६.२) | of the two who were preparing |
| शापः | शाप (१.१) | a curse |
| मध्ये | मध्य (७.१) | in the middle |
| अपतत् | अपतत् (√पत् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | fell |
| भवान् | भवत् (१.१) | you |
| अपि | अपि | also |
| सुतप्रेम्णा | सुत–प्रेमन् (३.१) | out of love for your son |
| प्रणश्येत् | प्रणश्येत् (प्र√नश् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | shall perish |
| इति | इति | thus |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| तो | य | दा | न | स | ना | द | पु | ष्क | र | ग | ज | भ्रा | न्त्या | त | प | स्वी | म | या |
| वि | द्धः | क | श्च | न | श | ब्द | वे | ध | न | वि | दा | पा | थः | स | र | य्वां | ह | रन् |
| त | त्पि | त्रो | र्ज | र | द | न्ध | यो | र | नु | मृ | तिं | क | र्तुं | चि | तिं | चि | ल्व | तोः |
| शा | पो | म | ध्य | प | त | द्भ | वा | न | पि | सु | त | प्रे | म्णा | प्र | ण | श्ये | दि | ति |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.