सीतापतेः किशलयैः परिकल्प्य तल्पं
संचार्य सत्वदमनाय निशासु दृष्टिम् ।
धन्वी तदङ्घ्रिभजनादिव पुण्यलभ्या-
दस्वप्न एव वनवर्त्मनि लक्ष्मणोऽभूत् ॥
सीतापतेः किशलयैः परिकल्प्य तल्पं
संचार्य सत्वदमनाय निशासु दृष्टिम् ।
धन्वी तदङ्घ्रिभजनादिव पुण्यलभ्या-
दस्वप्न एव वनवर्त्मनि लक्ष्मणोऽभूत् ॥
संचार्य सत्वदमनाय निशासु दृष्टिम् ।
धन्वी तदङ्घ्रिभजनादिव पुण्यलभ्या-
दस्वप्न एव वनवर्त्मनि लक्ष्मणोऽभूत् ॥
अन्वयः
AI
धन्वी लक्ष्मणः सीतापतेः किशलयैः तल्पं परिकल्प्य निशासु सत्त्व-दमनाय दृष्टिं संचार्य तद्-अङ्घ्रि-भजनात् इव पुण्य-लभ्यात् वन-वर्त्मनि अस्वप्नः एव अभूत्।
Summary
AI
Having prepared a bed of sprouts for Sītā and Rāma and keeping a watchful eye during the nights to subdue wild beasts, the archer Lakṣmaṇa remained sleepless on the forest path, as if gaining this virtue through his meritorious service to their feet.
सारांश
AI
लक्ष्मण ने पत्तों की शय्या बनाई और रात भर जागकर राम-सीता की रक्षा की; प्रभु के चरणों की सेवा के पुण्य से वे वन मार्ग में निद्रा से मुक्त हो गए।
पदच्छेदः
AI
| सीतापतेः | सीता–पति (६.१) | for the husband of Sita |
| किशलयैः | किशलय (३.३) | with sprouts |
| परिकल्प्य | परिकल्प्य (परि√कृप्+ल्यप्) | having prepared |
| तल्पम् | तल्प (२.१) | a bed |
| सञ्चार्य | सञ्चार्य (सम्√चर्+णिच्+ल्यप्) | having cast |
| सत्त्वदमनाय | सत्त्व–दमन (४.१) | for subduing wild beasts |
| निशासु | निशा (७.३) | during the nights |
| दृष्टिम् | दृष्टि (२.१) | gaze |
| धन्वी | धन्विन् (१.१) | the archer |
| तदङ्घ्रिभजनात् | तद्–अङ्घ्रि–भजन (५.१) | from the service of their feet |
| इव | इव | as if |
| पुण्यलभ्यात् | पुण्य–लभ्य (√लभ्+यत्, ५.१) | from that which is attainable by merit |
| अस्वप्नः | अस्वप्न (१.१) | sleepless |
| एव | एव | indeed |
| वनवर्त्मनि | वन–वर्त्मन् (७.१) | on the forest path |
| लक्ष्मणः | लक्ष्मण (१.१) | Lakshmana |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| सी | ता | प | तेः | कि | श | ल | यैः | प | रि | क | ल्प्य | त | ल्पं |
| सं | चा | र्य | स | त्व | द | म | ना | य | नि | शा | सु | दृ | ष्टिम् |
| ध | न्वी | त | द | ङ्घ्रि | भ | ज | ना | दि | व | पु | ण्य | ल | भ्या |
| द | स्व | प्न | ए | व | व | न | व | र्त्म | नि | ल | क्ष्म | णो | ऽभूत् |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.