देव त्वत्तनयस्य कुन्तलभरं क्षीरैः स्वधेनूद्भवैः
सेक्तुं नालमरुन्धतीपतिरभूत्तस्याभिषेकोत्सवे ।
सिक्तो हन्त स एष मैथिलसूतावाष्पोदकोत्पादकै-
र्न्यग्रोधक्षरितैर्जटां रचयितुं क्षीरैर्निषादाहृतैः ॥
देव त्वत्तनयस्य कुन्तलभरं क्षीरैः स्वधेनूद्भवैः
सेक्तुं नालमरुन्धतीपतिरभूत्तस्याभिषेकोत्सवे ।
सिक्तो हन्त स एष मैथिलसूतावाष्पोदकोत्पादकै-
र्न्यग्रोधक्षरितैर्जटां रचयितुं क्षीरैर्निषादाहृतैः ॥
सेक्तुं नालमरुन्धतीपतिरभूत्तस्याभिषेकोत्सवे ।
सिक्तो हन्त स एष मैथिलसूतावाष्पोदकोत्पादकै-
र्न्यग्रोधक्षरितैर्जटां रचयितुं क्षीरैर्निषादाहृतैः ॥
अन्वयः
AI
देव! तव तनयस्य कुन्तल-भरं स्व-धेनूद्भवैः क्षीरैः सेक्तुम् अरुन्धती-पतिः तस्य अभिषेक-उत्सवे न अलम् अभूत्; हन्त! सः एषः मैथिल-सुता-वाष्प-उदक-उत्पादकैः निषाद-आहृतैः न्यग्रोध-क्षरितैः क्षीरैः जटां रचयितुं सिक्तः।
Summary
AI
O King! Sage Vasiṣṭha could not sprinkle your son's hair with the milk of divine cows during the coronation; alas, those same locks were drenched by the sap of banyan trees brought by a Niṣāda to form matted hair, accompanied by the tears of Sītā.
सारांश
AI
राज्याभिषेक के समय जो बाल पवित्र दूध से नहीं सींचे जा सके, वे अब सीता के आँसुओं और निषादराज द्वारा लाए गए बरगद के दूध से जटा बनाने के लिए सींचे जा रहे हैं।
पदच्छेदः
AI
| देव | देव (८.१) | O King |
| त्वत्तनयस्य | युष्मद्–तनय (६.१) | of your son |
| कुन्तलभरम् | कुन्तल–भर (२.१) | the mass of hair |
| क्षीरैः | क्षीर (३.३) | with milk |
| स्वधेनूद्भवैः | स्व–धेनु–उद्भव (३.३) | produced from his own celestial cows |
| सेक्तुम् | सेक्तुम् (√सिच्+तुमुन्) | to sprinkle |
| न | न | not |
| अलम् | अलम् | able |
| अरुन्धतीपतिः | अरुन्धती–पति (१.१) | the husband of Arundhati (Vasistha) |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | was |
| तस्य | तद् (६.१) | his |
| अभिषेकोत्सवे | अभिषेक–उत्सव (७.१) | at the coronation festival |
| सिक्तः | सिक्त (√सिच्+क्त, १.१) | drenched |
| हन्त | हन्त | alas |
| सः | तद् (१.१) | he |
| एषः | एतद् (१.१) | this one |
| मैथिलसुतावाष्पोदकोत्पादकैः | मैथिल–सुता–वाष्प–उदक–उत्पादक (३.३) | by those that produce the water of tears of the daughter of Mithila |
| न्यग्रोधक्षरितैः | न्यग्रोध–क्षरित (√क्षर्+क्त, ३.३) | by those that dripped from the banyan tree |
| जटाम् | जटा (२.१) | matted hair |
| रचयितुम् | रचयितुम् (√रच+तुमुन्) | to form |
| क्षीरैः | क्षीर (३.३) | with the sap |
| निषादाहृतैः | निषाद–आहृत (आ√हृ+क्त, ३.३) | by those brought by the Nishada |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| दे | व | त्व | त्त | न | य | स्य | कु | न्त | ल | भ | रं | क्षी | रैः | स्व | धे | नू | द्भ | वैः |
| से | क्तुं | ना | ल | म | रु | न्ध | ती | प | ति | र | भू | त्त | स्या | भि | षे | को | त्स | वे |
| सि | क्तो | ह | न्त | स | ए | ष | मै | थि | ल | सू | ता | वा | ष्पो | द | को | त्पा | द | कै |
| र्न्य | ग्रो | ध | क्ष | रि | तै | र्ज | टां | र | च | यि | तुं | क्षी | रै | र्नि | षा | दा | हृ | तैः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.