रामे विदेहसुतया तरुमूलसंज्ञ-
मन्तःपुरं विशति लक्ष्मणसौविदल्लम् ।
निध्याय तं नियमितामितबाष्पवृष्टि-
र्निद्रां निरस्य निषसाद निषादनाथः ॥

अन्वयः AI विदेहसुतया (सह) रामे तरु-मूल-संज्ञम् अन्तःपुरं विशति (सति), लक्ष्मण-सौविदल्लम् तं निध्याय निषादनाथः नियमितामित-बाष्प-वृष्टिः (सन्) निद्रां निरस्य निषसाद।

Summary AI As Rāma entered his new 'inner chamber' at the foot of a tree with Sītā, the Niṣāda king Guha watched over him and the guard Lakṣmaṇa; restraining his boundless tears and casting away sleep, he sat down to keep vigil.

सारांश AI राम और सीता के वृक्ष के नीचे विश्राम करने पर लक्ष्मण पहरा देने लगे और निषादराज गुह भी अपनी निद्रा का त्याग कर उनकी रक्षा में बैठ गए।

पदच्छेदः AI

रामे	राम (७.१)	as Rama
विदेहसुतया	विदेह–सुता (३.१)	with the daughter of Videha
तरुमूलसंज्ञम्	तरु–मूल–संज्ञ (२.१)	named 'the foot of a tree'
अन्तःपुरम्	अन्तःपुर (२.१)	the inner chamber
विशति	विशत् (√विश्+शतृ, ७.१)	was entering
लक्ष्मणसौविदल्लम्	लक्ष्मण–सौविदल्ल (२.१)	with Lakshmana as the guard
निध्याय	निध्याय (नि√ध्यै+ल्यप्)	having watched
तम्	तद् (२.१)	him
नियमितामितबाष्पवृष्टिः	नियमित (नि√यम्+क्त)–अमित–बाष्प–वृष्टि (१.१)	he who restrained the boundless shower of tears
निद्राम्	निद्रा (२.१)	sleep
निरस्य	निरस्य (निर्√अस्+ल्यप्)	having cast away
निषसाद	निषसाद (नि√सद् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	sat down
निषादनाथः	निषाद–नाथ (१.१)	the lord of Nishadas

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
रा	मे	वि	दे	ह	सु	त	या	त	रु	मू	ल	सं	ज्ञ
म	न्तः	पु	रं	वि	श	ति	ल	क्ष्म	ण	सौ	वि	द	ल्लम्
नि	ध्या	य	तं	नि	य	मि	ता	मि	त	बा	ष्प	वृ	ष्टि
र्नि	द्रां	नि	र	स्य	नि	ष	सा	द	नि	षा	द	ना	थः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

कथासरित्सागरः सोमदेवः

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

About

Resources

Connect