नृपसुखविमुखेन स्वेन कान्तेन साकं
दुहितरि विधिपाकात्काननाय व्रजन्त्याम् ।
अकुशलमिति मत्वा नूनमह्नाय धात्री
परजनमुखवाष्पं पांशुभिः पर्यहार्षीत् ॥

अन्वयः AI नृप-सुख-विमुखेन स्वेन कान्तेन साकं विधिपाकात् काननाय व्रजन्त्याम् दुहितरि, अकुशलम् इति मत्वा नूनम् धात्री अह्राय परजन-मुख-वाष्पम् पांशुभिः पर्यहार्षीत्।

Summary AI Seeing her daughter Sītā depart for the forest with her husband who had rejected royal comforts, the Earth, acting as a nurse, surely used the rising dust to wipe away the tears from the faces of the people, deeming such weeping inauspicious.

सारांश AI पति के साथ वन जाती सीता को देखकर पृथ्वी ने अमंगल की आशंका से दुखी परिजनों के आँसुओं को धूल के माध्यम से पोंछ दिया।

पदच्छेदः AI

नृपसुखविमुखेन	नृप–सुख–विमुख (३.१)	with him who was averse to royal comforts
स्वेन	स्व (३.१)	with her own
कान्तेन	कान्त (३.१)	with the beloved
साकम्	साकम्	with
दुहितरि	दुहितृ (७.१)	for the daughter
विधिपाकात्	विधि–पाक (५.१)	due to the ripening of fate
काननाय	कानन (४.१)	for the forest
व्रजन्त्याम्	व्रजन्त् (√व्रज्+शतृ), ७.१	while going
अकुशलम्	अकुशल (२.१)	inauspicious
इति	इति	thus
मत्वा	मत्वा (√मन्+क्त्वा)	having thought
नूनम्	नूनम्	surely
अह्राय	अह्राय	quickly
धात्री	धात्री (१.१)	the nurse (Earth)
परजनमुखवाष्पम्	परजन–मुख–वाष्प (२.१)	the tears from the faces of the people
पांशुभिः	पांशु (३.३)	with dust
पर्यहार्षीत्	पर्यहार्षीत् (परि√हृ कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	wiped away

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
नृ	प	सु	ख	वि	मु	खे	न	स्वे	न	का	न्ते	न	सा	कं
दु	हि	त	रि	वि	धि	पा	का	त्का	न	ना	य	व्र	ज	न्त्याम्
अ	कु	श	ल	मि	ति	म	त्वा	नू	न	म	ह्ना	य	धा	त्री
प	र	ज	न	मु	ख	वा	ष्पं	पां	शु	भिः	प	र्य	हा	र्षीत्
न			न			म			य			य

Other texts to read

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

कथासरित्सागरः सोमदेवः

About

Resources

Connect