घर्मे निदाघकिरणस्य करैः कठोरैः
कान्तारमध्यपदवीषु नखंपचासु ।
त्वां वीक्ष्य संस्थुलपदां वनदेवताभि-
र्निन्दिष्यन्ते नियतमेव निमेषहानिः ॥

अन्वयः AI निदाघकिरणस्य कठोरैः करैः घर्मे नखंपचासु कान्तार-मध्य-पदवीषु संस्थुलपदां त्वाम् वीक्ष्य वनदेवताभिः (स्वकीया) निमेषहानिः नियतम् एव निन्दिष्यन्ते।

Summary AI Seeing Sītā with unsteady steps on forest paths scorched by the fierce summer sun, the forest deities will surely condemn their own divine trait of being sleepless, as they are forced to witness her suffering without the relief of blinking.

सारांश AI ग्रीष्म ऋतु में सूर्य की कठोर किरणों से तप्त वन मार्ग में सीता के लड़खड़ाते चरणों को देखकर वन-देवता अपनी पलकें झपकने की निंदा करेंगे, क्योंकि वे इस दृश्य को निरंतर नहीं देख पाएंगे।

पदच्छेदः AI

घर्मे	घर्म (७.१)	in the heat
निदाघकिरणस्य	निदाघ–किरण (६.१)	of the summer-rayed one (sun)
करैः	कर (३.३)	by the rays
कठोरैः	कठोर (३.३)	by the harsh
कान्तारमध्यपदवीषु	कान्तार–मध्य–पदवी (७.३)	on the forest paths
नखंपचासु	नखंपच (७.३)	which scorch the nails
त्वाम्	युष्मद् (२.१)	you
वीक्ष्य	वीक्ष्य (वि√ईक्ष्+ल्यप्)	having seen
संस्थुलपदां	संस्थुल–पद (२.१)	her with unsteady steps
वनदेवताभिः	वन–देवता (३.३)	by the forest deities
निन्दिष्यन्ते	निन्दिष्यन्ते (√निन्द् भावकर्मणोः लृट् (आत्मने.) प्र.पु. बहु.)	will be condemned
नियतम्	नियत (२.१)	surely
एव	एव	indeed
निमेषहानिः	निमेष–हानि (१.१)	the loss of blinking

छन्दः वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४
घ	र्मे	नि	दा	घ	कि	र	ण	स्य	क	रैः	क	ठो	रैः
का	न्ता	र	म	ध्य	प	द	वी	षु	न	खं	प	चा	सु
त्वां	वी	क्ष्य	सं	स्थु	ल	प	दां	व	न	दे	व	ता	भि
र्नि	न्दि	ष्य	न्ते	नि	य	त	मे	व	नि	मे	ष	हा	निः
त			भ			ज			ज			ग	ग

Other texts to read

कथासरित्सागरः सोमदेवः

नीलकण्ठविजयचम्पूः नीलकण्ठदीक्षितः

About

Resources

Connect