रुद्धापि यान्तमनुगच्छति मैथिली मां
वत्सो जहाति न कदाचन लक्ष्मणोऽपि ।
इत्येतयोरनुगतिं प्रतिवोध्य गन्तुं
भूयोऽपि राजभवनं प्रविवेष रामः ॥
रुद्धापि यान्तमनुगच्छति मैथिली मां
वत्सो जहाति न कदाचन लक्ष्मणोऽपि ।
इत्येतयोरनुगतिं प्रतिवोध्य गन्तुं
भूयोऽपि राजभवनं प्रविवेष रामः ॥
वत्सो जहाति न कदाचन लक्ष्मणोऽपि ।
इत्येतयोरनुगतिं प्रतिवोध्य गन्तुं
भूयोऽपि राजभवनं प्रविवेष रामः ॥
अन्वयः
AI
रुद्धा अपि यान्तम् माम् मैथिली अनुगच्छति, वत्सः लक्ष्मणः अपि कदाचन न जहाति; इति एतयोः अनुगतिम् प्रतिबोध्य गन्तुम् रामः भूयः अपि राज-भवनम् प्रविवेष।
Summary
AI
"Even when restrained, Maithilī follows me, and dear Lakṣmaṇa never leaves me." Realizing their persistence, Rāma entered the royal palace once again to inform the king of their departure.
सारांश
AI
सीता और लक्ष्मण को साथ चलने के लिए दृढ़ संकल्प देखकर राम पुनः राजभवन में गए ताकि उनके साथ जाने की सूचना दे सकें।
पदच्छेदः
AI
| रुद्धा | रुद्ध (√रुध्+क्त, १.१) | Restrained |
| अपि | अपि | even |
| यान्तम् | यात् (√या+शतृ, २.१) | me who is going |
| माम् | अस्मद् (२.१) | me |
| मैथिली | मैथिली (१.१) | Maithili |
| अनुगच्छति | अनुगच्छति (अनु√गम् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | follows |
| वत्सः | वत्स (१.१) | dear |
| लक्ष्मणः | लक्ष्मण (१.१) | Lakshmana |
| अपि | अपि | also |
| कदाचन | कदाचन | ever |
| न | न | not |
| जहाति | जहाति (√हा कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | leaves |
| इति | इति | Thus |
| एतयोः | एतद् (६.२) | of these two |
| अनुगतिम् | अनुगति (२.१) | the following |
| प्रतिबोध्य | प्रतिबोध्य (प्रति√बुध्+णिच्+ल्यप्) | to inform |
| गन्तुम् | गन्तुम् (√गम्+तुमुन्) | about their departure |
| रामः | राम (१.१) | Rama |
| भूयः | भूयस् | again |
| अपि | अपि | also |
| राज-भवनम् | राजन्–भवन (२.१) | the royal palace |
| प्रविवेष | प्रविवेष (प्र√विश् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | entered |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| रु | द्धा | पि | या | न्त | म | नु | ग | च्छ | ति | मै | थि | ली | मां |
| व | त्सो | ज | हा | ति | न | क | दा | च | न | ल | क्ष्म | णो | ऽपि |
| इ | त्ये | त | यो | र | नु | ग | तिं | प्र | ति | वो | ध्य | ग | न्तुं |
| भू | यो | ऽपि | रा | ज | भ | व | नं | प्र | वि | वे | ष | रा | मः |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.