वनभुवि तनुमात्रत्राणमाज्ञापितं मे
सकलबुवनभारः स्थापितो वत्समूर्ध्नि ।
तदिह सुकरतायामावयोस्तर्कितायां
मयि पतति गरीयानमम्ब ते पक्षपातः ॥
वनभुवि तनुमात्रत्राणमाज्ञापितं मे
सकलबुवनभारः स्थापितो वत्समूर्ध्नि ।
तदिह सुकरतायामावयोस्तर्कितायां
मयि पतति गरीयानमम्ब ते पक्षपातः ॥
सकलबुवनभारः स्थापितो वत्समूर्ध्नि ।
तदिह सुकरतायामावयोस्तर्कितायां
मयि पतति गरीयानमम्ब ते पक्षपातः ॥
अन्वयः
AI
वन-भुवि तनु-मात्र-त्राणम् मे आज्ञापितम्, सकल-भुवन-भारः वत्स-मूर्ध्नि स्थापितः; तत् इह आवायोः सुकरतायाम् तर्कितायाम्, मयि पतति अम्ब ते गरीयान् पक्षपातः।
Summary
AI
I am commanded only to protect my own body in the forest, while the entire burden of the world is placed on the head of my dear brother. Therefore, O Mother, in this assessment of our ease, your great partiality towards me is evident.
सारांश
AI
राम ने कैकेयी से कहा- आपने मेरे लिए केवल वनवास और भरत के लिए संपूर्ण विश्व का भार निश्चित किया। इस सुगमता के विचार से मुझ पर आपका अधिक पक्षपात है।
पदच्छेदः
AI
| वन-भुवि | वन–भू (७.१) | in the forest land |
| तनु-मात्र-त्राणम् | तनु–मात्र–त्राण (१.१) | protection of only the body |
| मे | अस्मद् (४.१) | for me |
| आज्ञापितम् | आज्ञापित (आ√ज्ञा+णिच्+क्त, १.१) | is commanded |
| सकल-भुवन-भारः | सकल–भुवन–भार (१.१) | the burden of the entire world |
| वत्स-मूर्ध्नि | वत्स–मूर्धन् (७.१) | on the dear brother's head |
| स्थापितः | स्थापित (√स्था+णिच्+क्त, १.१) | is placed |
| तत् | तद् | Therefore |
| इह | इह | in this |
| आवायोः | अस्मद् (६.२) | of us two |
| सुकरतायाम् | सुकरता (७.१) | in the ease (of our tasks) |
| तर्कितायाम् | तर्किता (√तर्क्+क्त+टाप्), ७.१ | being assessed |
| मयि | अस्मद् (७.१) | towards me |
| पतति | पतति (√पत् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | falls (is evident) |
| अम्ब | अम्बा (८.१) | O Mother |
| ते | युष्मद् (६.१) | your |
| गरीयान् | गरीयस् (१.१) | great |
| पक्षपातः | पक्षपात (१.१) | partiality |
छन्दः
मालिनी [१५: ननमयय]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| व | न | भु | वि | त | नु | मा | त्र | त्रा | ण | मा | ज्ञा | पि | तं | मे | |
| स | क | ल | बु | व | न | भा | रः | स्था | पि | तो | व | त्स | मू | र्ध्नि | |
| त | दि | ह | सु | क | र | ता | या | मा | व | यो | स्त | र्कि | ता | यां | |
| म | यि | प | त | ति | ग | री | या | न | म | म्ब | ते | प | क्ष | पा | तः |
| न | न | म | य | य | |||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.