वनभुवि तनुमात्रत्राणमाज्ञापितं मे
सकलबुवनभारः स्थापितो वत्समूर्ध्नि ।
तदिह सुकरतायामावयोस्तर्कितायां
मयि पतति गरीयानमम्ब ते पक्षपातः ॥

अन्वयः AI वन-भुवि तनु-मात्र-त्राणम् मे आज्ञापितम्, सकल-भुवन-भारः वत्स-मूर्ध्नि स्थापितः; तत् इह आवायोः सुकरतायाम् तर्कितायाम्, मयि पतति अम्ब ते गरीयान् पक्षपातः।
Summary AI I am commanded only to protect my own body in the forest, while the entire burden of the world is placed on the head of my dear brother. Therefore, O Mother, in this assessment of our ease, your great partiality towards me is evident.
सारांश AI राम ने कैकेयी से कहा- आपने मेरे लिए केवल वनवास और भरत के लिए संपूर्ण विश्व का भार निश्चित किया। इस सुगमता के विचार से मुझ पर आपका अधिक पक्षपात है।
पदच्छेदः AI
वन-भुविवन–भू (७.१) in the forest land
तनु-मात्र-त्राणम्तनु–मात्र–त्राण (१.१) protection of only the body
मेअस्मद् (४.१) for me
आज्ञापितम्आज्ञापित (आ√ज्ञा+णिच्+क्त, १.१) is commanded
सकल-भुवन-भारःसकल–भुवन–भार (१.१) the burden of the entire world
वत्स-मूर्ध्निवत्स–मूर्धन् (७.१) on the dear brother's head
स्थापितःस्थापित (√स्था+णिच्+क्त, १.१) is placed
तत्तद् Therefore
इहइह in this
आवायोःअस्मद् (६.२) of us two
सुकरतायाम्सुकरता (७.१) in the ease (of our tasks)
तर्कितायाम्तर्किता (√तर्क्+क्त+टाप्), ७.१ being assessed
मयिअस्मद् (७.१) towards me
पततिपतति (√पत् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) falls (is evident)
अम्बअम्बा (८.१) O Mother
तेयुष्मद् (६.१) your
गरीयान्गरीयस् (१.१) great
पक्षपातःपक्षपात (१.१) partiality
छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६
व न भु वि त नु मा त्र त्रा ण मा ज्ञा पि तं मे
स क ल बु व न भा रः स्था पि तो व त्स मू र्ध्नि
त दि ह सु क र ता या मा व यो स्त र्कि ता यां
म यि प त ति ग री या न म म्ब ते प क्ष पा तः
न न म य य
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.