भीतो भूभरतः किमम्ब भरतः किंवा वनात्पावना-
त्त्रस्तोऽहं सगरान्ववायककुदस्तातः कुतः शोचति ।
दिव्यायाः सरितो निवापकरणाल्लध्वीं प्रतिज्ञामिमा-
मावाभ्यामभिपूरयिष्यन्ति न चेत्पुत्री कथं स्यादयम् ॥
भीतो भूभरतः किमम्ब भरतः किंवा वनात्पावना-
त्त्रस्तोऽहं सगरान्ववायककुदस्तातः कुतः शोचति ।
दिव्यायाः सरितो निवापकरणाल्लध्वीं प्रतिज्ञामिमा-
मावाभ्यामभिपूरयिष्यन्ति न चेत्पुत्री कथं स्यादयम् ॥
त्त्रस्तोऽहं सगरान्ववायककुदस्तातः कुतः शोचति ।
दिव्यायाः सरितो निवापकरणाल्लध्वीं प्रतिज्ञामिमा-
मावाभ्यामभिपूरयिष्यन्ति न चेत्पुत्री कथं स्यादयम् ॥
अन्वयः
AI
अम्ब! भीतः भू-भर्तः किम्? भरतः किम्? किंवा अहम् पावनात् वनात् त्रस्तः? सगर-अन्ववाय-ककुदः तातः कुतः शोचति? दिव्यायाः सरितः निवाप-करणात् इमाम् लघ्वीम् प्रतिज्ञाम् आवाभ्याम् न अभिपूरयिष्यन्ति चेत् (अहम्) अयम् पुत्री कथम् स्यात्?
Summary
AI
O Mother! Is the King afraid? Is Bharata afraid? Or am I terrified of the purifying forest? Why does our father, the crest of Sagara's lineage, grieve? If we do not fulfill this small promise, which is easier than bringing down the divine river, how can I be called his son?
सारांश
AI
राम ने कहा- क्या भरत राज्य-भार से या मैं वन से डरा हूँ? पिता जी क्यों दुखी हैं? यदि हम उनकी छोटी सी प्रतिज्ञा पूरी नहीं करेंगे तो वे पुत्रवान कैसे कहलाएंगे?
पदच्छेदः
AI
| अम्ब | अम्बा (८.१) | O mother |
| भीतः | भीत (√भी+क्त, १.१) | afraid |
| भू-भर्तः | भू–भर्तृ (१.१) | the king (ruler of the earth) |
| किम् | किम् | Is? |
| भरतः | भरत (१.१) | Bharata |
| किम् | किम् | Is? |
| किंवा | किंवा | Or |
| अहम् | अस्मद् (१.१) | I |
| पावनात् | पावन (५.१) | purifying |
| वनात् | वन (५.१) | of the forest |
| त्रस्तः | त्रस्त (√त्रस्+क्त, १.१) | terrified? |
| सगर-अन्ववाय-ककुदः | सगर–अन्ववाय–ककुद् (१.१) | the crest of Sagara's lineage |
| तातः | तात (१.१) | father |
| कुतः | कुतः | why |
| शोचति | शोचति (√शुच् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | grieves? |
| दिव्यायाः | दिव्य (६.१) | divine |
| सरितः | सरित् (२.१) | the river |
| निवाप-करणात् | निवाप–करण (५.१) | than offering libations |
| इमाम् | इदम् (२.१) | this |
| लघ्वीम् | लघ्वी (२.१) | small |
| प्रतिज्ञाम् | प्रतिज्ञा (२.१) | promise |
| आवाभ्याम् | अस्मद् (३.२) | by us two |
| न | न | not |
| अभिपूरयिष्यन्ति | अभिपूरयिष्यन्ति (अभि√पॄ +णिच् कर्तरि लृट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | will fulfill |
| चेत् | चेत् | if |
| अयम् | इदम् (१.१) | this one (I) |
| पुत्री | पुत्रिन् (१.१) | a true son |
| कथम् | कथम् | how |
| स्यात् | स्यात् (√अस् कर्तरि विधिलिङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | can be |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| भी | तो | भू | भ | र | तः | कि | म | म्ब | भ | र | तः | किं | वा | व | ना | त्पा | व | ना |
| त्त्र | स्तो | ऽहं | स | ग | रा | न्व | वा | य | क | कु | द | स्ता | तः | कु | तः | शो | च | ति |
| दि | व्या | याः | स | रि | तो | नि | वा | प | क | र | णा | ल्ल | ध्वीं | प्र | ति | ज्ञा | मि | मा |
| मा | वा | भ्या | म | भि | पू | र | यि | ष्य | न्ति | न | चे | त्पु | त्री | क | थं | स्या | द | यम् |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.