एवं भर्त्रा भर्त्सिताप्यार्द्रचित्ता
नाभूदेषा मन्थराक्रान्तवृत्तिः ।
राकाचन्द्रे राजमानेप्यवाधं
वीरुच्छन्ना चन्द्रकान्तस्थलीव ॥
एवं भर्त्रा भर्त्सिताप्यार्द्रचित्ता
नाभूदेषा मन्थराक्रान्तवृत्तिः ।
राकाचन्द्रे राजमानेप्यवाधं
वीरुच्छन्ना चन्द्रकान्तस्थलीव ॥
नाभूदेषा मन्थराक्रान्तवृत्तिः ।
राकाचन्द्रे राजमानेप्यवाधं
वीरुच्छन्ना चन्द्रकान्तस्थलीव ॥
अन्वयः
AI
एवम् भर्त्रा भर्त्सिता अपि एषा मन्थरा-आक्रान्त-वृत्तिः (सती) आर्द्र-चित्ता न अभूत्, (यथा) राका-चन्द्रे राजमाने अपि अव्याधम् वीरुत्-छन्ना चन्द्र-कान्त-स्थली इव।
Summary
AI
Though rebuked by her husband, she, whose mind was possessed by Mantharā, did not become soft-hearted. She remained like a moonstone pavement covered by creepers, which does not melt even when the full moon shines unobstructed.
सारांश
AI
पति द्वारा अपमानित होने पर भी मन्थरा के वश में होने के कारण कैकेयी का मन नहीं पसीजा, जैसे लताओं से ढकी चंद्रकांत मणि चंद्रमा के प्रकाश में भी नहीं पिघलती।
पदच्छेदः
AI
| एवम् | एवम् | Thus |
| भर्त्रा | भर्तृ (३.१) | by her husband |
| भर्त्सिता | भर्त्सित (√भर्त्स्+क्त, १.१) | rebuked |
| अपि | अपि | even |
| एषा | एतद् (१.१) | she |
| मन्थरा-आक्रान्त-वृत्तिः | मन्थरा–आक्रान्त (आ√क्रम्+क्त)–वृत्ति (१.१) | whose mind was possessed by Manthara |
| आर्द्र-चित्ता | आर्द्र–चित्त (१.१) | soft-hearted |
| न | न | not |
| अभूत् | अभूत् (√भू कर्तरि लुङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | did become |
| राका-चन्द्रे | राका–चन्द्र (७.१) | when the full moon |
| राजमाने | राजमान (√राज्+शानच्, ७.१) | was shining |
| अपि | अपि | even |
| अव्याधम् | अव्याधम् | unobstructed |
| वीरुत्-छन्ना | वीरुत्–छन्न (√छद्+क्त), १.१ | covered by creepers |
| चन्द्र-कान्त-स्थली | चन्द्र–कान्त–स्थली (१.१) | a moonstone pavement |
| इव | इव | like |
छन्दः
शालिनी [११: मततगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ए | वं | भ | र्त्रा | भ | र्त्सि | ता | प्या | र्द्र | चि | त्ता |
| ना | भू | दे | षा | म | न्थ | रा | क्रा | न्त | वृ | त्तिः |
| रा | का | च | न्द्रे | रा | ज | मा | ने | प्य | वा | धं |
| वी | रु | च्छ | न्ना | च | न्द्र | का | न्त | स्थ | ली | व |
| म | त | त | ग | ग | ||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.