नैवाभवस्त्वमिह शीलवतीषु गण्या
नैवाभजत्पितृमतां गणना स रामः ।
नैवापमात्मजसुखान्यहमप्यनार्ये
नैवापमम्बु भरतेन न मे प्रदेयम् ॥
नैवाभवस्त्वमिह शीलवतीषु गण्या
नैवाभजत्पितृमतां गणना स रामः ।
नैवापमात्मजसुखान्यहमप्यनार्ये
नैवापमम्बु भरतेन न मे प्रदेयम् ॥
नैवाभजत्पितृमतां गणना स रामः ।
नैवापमात्मजसुखान्यहमप्यनार्ये
नैवापमम्बु भरतेन न मे प्रदेयम् ॥
अन्वयः
AI
(हे) अनार्ये! त्वम् इह शीलवतीषु नैव गण्या अभवः, सः रामः पितृमताम् गणनाम् नैव अभजत्, अहम् अपि आत्मज-सुखानि नैव आपम्, भरतेन मे (यत्) अम्बु प्रदेयम् (तत्) नैव आपम्।
Summary
AI
O ignoble woman! You are not counted among the virtuous. Rāma is no longer counted among those who have a father. I have not obtained the happiness of a son, nor will I receive the funeral libations that were to be offered to me by Bharata.
सारांश
AI
दशरथ कैकेयी से कहते हैं कि न तुम श्रेष्ठ स्त्रियों में गिनी जाओगी, न राम पितृवान कहलाएंगे। न मुझे पुत्र-सुख मिला और न ही भरत मुझे तर्पण का जल देगा।
पदच्छेदः
AI
| अनार्ये | अनार्या (८.१) | O ignoble woman! |
| त्वम् | युष्मद् (१.१) | You |
| इह | इह | here (in this world) |
| शीलवतीषु | शीलवती (७.३) | among virtuous women |
| न | न | not |
| एव | एव | indeed |
| गण्या | गण्या (√गण+यत्), १.१ | to be counted |
| अभवः | अभवः (√भू कर्तरि लङ् (परस्मै.) म.पु. एक.) | were |
| सः | तद् (१.१) | that |
| रामः | राम (१.१) | Rama |
| पितृमताम् | पितृमत् (६.३) | of those who have a father |
| गणनाम् | गणना (२.१) | the count |
| न | न | not |
| एव | एव | indeed |
| अभजत् | अभजत् (√भज् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | attained |
| अहम् | अस्मद् (१.१) | I |
| अपि | अपि | also |
| आत्मज-सुखानि | आत्मज–सुख (२.३) | the joys of a son |
| न | न | not |
| एव | एव | indeed |
| आपम् | आपम् (√आप् कर्तरि लुङ् (परस्मै.) उ.पु. एक.) | obtained |
| भरतेन | भरत (३.१) | by Bharata |
| मे | अस्मद् (४.१) | for me |
| अम्बु | अम्बु (१.१) | water (libations) |
| प्रदेयम् | प्रदेय (प्र√दा+यत्, १.१) | to be given |
| न | न | not |
| एव | एव | indeed |
| आपम् | आपम् (√आप् कर्तरि लुङ् (परस्मै.) उ.पु. एक.) | I shall obtain |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| नै | वा | भ | व | स्त्व | मि | ह | शी | ल | व | ती | षु | ग | ण्या |
| नै | वा | भ | ज | त्पि | तृ | म | तां | ग | ण | ना | स | रा | मः |
| नै | वा | प | मा | त्म | ज | सु | खा | न्य | ह | म | प्य | ना | र्ये |
| नै | वा | प | म | म्बु | भ | र | ते | न | न | मे | प्र | दे | यम् |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.