सत्योद्यां गिरमिह निर्वहस्व मा वा
सम्मानं भुवि न सहेय राममातुः ।
संस्थास्ये विषमुपभुज्य पश्यतस्ते
संनाहं त्यजसि न चेत्प्रवर्तमानम् ॥

अन्वयः AI इह सत्य-उद्यां गिरं निर्वहस्व मा वा, (अहं) भुवि राम-मातुः सम्मानं न सहेय, पश्यतः ते प्रवर्तमानं संनाहं न त्यजसि चेत् विषम् उपभुज्य संस्थास्ये ।
Summary AI Fulfill your truthful word here or not; I cannot endure the honor shown to Rāma’s mother on this earth. If you do not abandon the current preparations while you watch, I shall consume poison and perish.
सारांश AI तुम अपना सत्य वचन निभाओ या न निभाओ, पर मैं राम की माता का सम्मान सहन नहीं करूँगी। यदि तुमने अपना निर्णय नहीं बदला, तो मैं तुम्हारे देखते-देखते विष पीकर प्राण त्याग दूँगी।
पदच्छेदः AI
सत्योद्यांसत्य–उद्य (२.१) truthful
गिरम्गिर् (२.१) word
इहइह here
निर्वहस्वनिर्वहस्व (निर्√वह् कर्तरि लोट् (आत्मने.) म.पु. एक.) Fulfill
मामा not
वावा or
सम्मानंसम्मान (२.१) the honor
भुविभू (७.१) on this earth
नन not
सहेयसहेय (√सह् कर्तरि विधिलिङ् (आत्मने.) उ.पु. एक.) I cannot endure
राममातुःराम–मातृ (६.१) of Rāma’s mother
संस्थास्येसंस्थास्ये (सम्√स्था कर्तरि लृट् (आत्मने.) उ.पु. एक.) I shall perish
विषम्विष (२.१) poison
उपभुज्यउपभुज्य (उप√भुज्+ल्यप्) having consumed
पश्यतःपश्यत् (√दृश्+शतृ, ६.१) while you watch
तेयुष्मद् (६.१) you
संनाहंसंनाह (२.१) the preparations
त्यजसित्यजसि (√त्यज् कर्तरि लट् (परस्मै.) म.पु. एक.) you do abandon
नन not
चेत्चेत् If
प्रवर्तमानम्प्रवर्तमान (प्र√वृत्+शानच्, २.१) current
छन्दः प्रहर्षिणी [१३: मनजरग]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३
स त्यो द्यां गि र मि ह नि र्व ह स्व मा वा
स म्मा नं भु वि न स हे य रा म मा तुः
सं स्था स्ये वि ष मु प भु ज्य प श्य त स्ते
सं ना हं त्य ज सि न चे त्प्र व र्त मा नम्
म न ज र ग
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.