अथ दशरथः पुत्रं रामं स्वतस्त्रिजगत्पतिं
स्वविषयमहीमात्रे कर्तुं पतिं विदधे मतिम् ।
भुवनभरणे कल्यं कल्याणभूधरमादरा-
त्स्वगृहपटलीधूर्यस्तम्भं विधातुमना इव ॥
अथ दशरथः पुत्रं रामं स्वतस्त्रिजगत्पतिं
स्वविषयमहीमात्रे कर्तुं पतिं विदधे मतिम् ।
भुवनभरणे कल्यं कल्याणभूधरमादरा-
त्स्वगृहपटलीधूर्यस्तम्भं विधातुमना इव ॥
स्वविषयमहीमात्रे कर्तुं पतिं विदधे मतिम् ।
भुवनभरणे कल्यं कल्याणभूधरमादरा-
त्स्वगृहपटलीधूर्यस्तम्भं विधातुमना इव ॥
अन्वयः
AI
अथ दशरथः भुवन-भरणे कल्यं कल्याण-भूधरम् (इव स्थितं) स्वतः त्रि-जगत्-पतिं पुत्रं रामं स्व-विषय-मही-मात्रे पतिं कर्तुं मतिं विदधे, (सः) आ-दरात् स्व-गृह-पटली-धूर्य-स्तम्भं विधातु-मनाः इव (आसीत्) ।
Summary
AI
Then Daśaratha resolved to make his son Rāma—who is a mountain of auspiciousness capable of sustaining the universe and naturally the Lord of the three worlds—the king of his own realm alone. It was as if out of affection he intended to establish the main supporting pillar for the roof of his own house.
सारांश
AI
राजा दशरथ ने तीनों लोकों के स्वामी अपने पुत्र राम को अपने राज्य का राजा बनाने का विचार किया, जैसे कोई गृहस्वामी अपने घर की छत को सहारा देने के लिए एक मजबूत स्तंभ स्थापित करना चाहता हो।
पदच्छेदः
AI
| अथ | अथ | Then |
| दशरथः | दशरथ (१.१) | Daśaratha |
| पुत्रं | पुत्र (२.१) | his son |
| रामं | राम (२.१) | Rāma |
| स्वतः | स्वतस् | naturally |
| त्रिजगत्पतिं | त्रि–जगत्–पति (२.१) | the Lord of the three worlds |
| स्वविषयमहीमात्रे | स्व–विषय–मही–मात्र (७.१) | of his own realm alone |
| कर्तुं | कर्तुम् (√कृ+तुमुन्) | to make |
| पतिं | पति (२.१) | the king |
| विदधे | विदधे (वि√धा कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | resolved |
| मतिम् | मति (२.१) | his resolution |
| भुवनभरणे | भुवन–भरण (७.१) | in sustaining the universe |
| कल्यं | कल्य (२.१) | capable |
| कल्याणभूधरम् | कल्याण–भूधर (२.१) | a mountain of auspiciousness |
| आदरात् | आदर (५.१) | out of affection |
| स्वगृहपटलीधूर्यस्तम्भं | स्व–गृह–पटली–धूर्य–स्तम्भ (२.१) | the main supporting pillar for the roof of his own house |
| विधातुमनाः | विधातुम् (वि√धा+तुमुन्)–मनस् (१.१) | intending to establish |
| इव | इव | as if |
छन्दः
हरिणी [१७: नसमरसलग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| अ | थ | द | श | र | थः | पु | त्रं | रा | मं | स्व | त | स्त्रि | ज | ग | त्प | तिं |
| स्व | वि | ष | य | म | ही | मा | त्रे | क | र्तुं | प | तिं | वि | द | धे | म | तिम् |
| भु | व | न | भ | र | णे | क | ल्यं | क | ल्या | ण | भू | ध | र | मा | द | रा |
| त्स्व | गृ | ह | प | ट | ली | धू | र्य | स्त | म्भं | वि | धा | तु | म | ना | इ | व |
| न | स | म | र | स | ल | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.