दुःखे सुखे च रज एव बभूव हेतुः
तादृग्विधे महति गौतमधर्मपत्न्याः ।
यस्माद्गुणेन रजसा विकृतिं गता सा
रामस्य पादरजसा प्रकृतिं प्रपेदे ॥
दुःखे सुखे च रज एव बभूव हेतुः
तादृग्विधे महति गौतमधर्मपत्न्याः ।
यस्माद्गुणेन रजसा विकृतिं गता सा
रामस्य पादरजसा प्रकृतिं प्रपेदे ॥
तादृग्विधे महति गौतमधर्मपत्न्याः ।
यस्माद्गुणेन रजसा विकृतिं गता सा
रामस्य पादरजसा प्रकृतिं प्रपेदे ॥
अन्वयः
AI
तादृक्-विधे महति गौतम-धर्म-पत्न्याः दुःखे सुखे च रजः एव हेतुः बभूव । यस्मात् रजसा गुणेन सा विकृतिं गता, (तस्मात्) रामस्य पाद-रजसा प्रकृतिं प्रपेदे ।
Summary
AI
For the noble wife of Gautama, dust (rajas) alone caused both her great sorrow and joy. Through the quality of passion (rajas), she was transformed into stone; through the dust (rajas) of Rāma’s feet, she regained her original form.
सारांश
AI
अहल्या के दुःख और सुख का कारण 'रज' ही बना; जहाँ वे रजोगुण के प्रभाव से जड़ भाव को प्राप्त हुई थीं, वहीं श्रीराम के चरणों की धूल (रज) से उन्होंने पुनः अपना प्राकृतिक रूप पा लिया।
पदच्छेदः
AI
| दुःखे | दुःख (७.१) | in sorrow |
| सुखे | सुख (७.१) | in joy |
| च | च | and |
| रजः | रजस् (१.१) | dust/passion |
| एव | एव | alone |
| बभूव | बभूव (√भू कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | became |
| हेतुः | हेतु (१.१) | the cause |
| तादृग्विधे | तादृग्विध (७.१) | of such a kind |
| महति | महत् (७.१) | great |
| गौतमधर्मपत्न्याः | गौतम–धर्मपत्नी (६.१) | of Gautama's lawful wife |
| यस्मात् | यद् (५.१) | because |
| गुणेन | गुण (३.१) | by the quality |
| रजसा | रजस् (३.१) | of passion (rajas) |
| विकृतिम् | विकृति (२.१) | transformation |
| गता | गत (√गम्+क्त, १.१) | she went |
| सा | तद् (१.१) | she |
| रामस्य | राम (६.१) | of Rāma |
| पादरजसा | पाद–रजस् (३.१) | by the dust of the feet |
| प्रकृतिम् | प्रकृति (२.१) | original form |
| प्रपेदे | प्रपेदे (प्र√पद् कर्तरि लिट् (आत्मने.) प्र.पु. एक.) | attained |
छन्दः
वसन्ततिलका [१४: तभजजगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| दुः | खे | सु | खे | च | र | ज | ए | व | ब | भू | व | हे | तुः |
| ता | दृ | ग्वि | धे | म | ह | ति | गौ | त | म | ध | र्म | प | त्न्याः |
| य | स्मा | द्गु | णे | न | र | ज | सा | वि | कृ | तिं | ग | ता | सा |
| रा | म | स्य | पा | द | र | ज | सा | प्र | कृ | तिं | प्र | पे | दे |
| त | भ | ज | ज | ग | ग | ||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.