हृत्वाद्रेः शिखराणि तानि परितः क्षिप्त्वा हसित्वा क्रुधा
कृत्वा हस्तविघट्टनं तत इतः स्थित्वा नटित्वा मुहुः ।
सिक्त्वा क्ष्मामसृजा स्रजान्त्रकृतया बद्ध्वा कचान् खेचरान्
दग्ध्वाग्नेः सदृशा दृशा निशिचरा रुन्धन्ति रन्ध्रं दिवः ॥
हृत्वाद्रेः शिखराणि तानि परितः क्षिप्त्वा हसित्वा क्रुधा
कृत्वा हस्तविघट्टनं तत इतः स्थित्वा नटित्वा मुहुः ।
सिक्त्वा क्ष्मामसृजा स्रजान्त्रकृतया बद्ध्वा कचान् खेचरान्
दग्ध्वाग्नेः सदृशा दृशा निशिचरा रुन्धन्ति रन्ध्रं दिवः ॥
कृत्वा हस्तविघट्टनं तत इतः स्थित्वा नटित्वा मुहुः ।
सिक्त्वा क्ष्मामसृजा स्रजान्त्रकृतया बद्ध्वा कचान् खेचरान्
दग्ध्वाग्नेः सदृशा दृशा निशिचरा रुन्धन्ति रन्ध्रं दिवः ॥
अन्वयः
AI
निशिचराः अद्रेः तानि शिखराणि हृत्वा परितः क्षिप्त्वा हसित्वा क्रुधा हस्त-विघट्टनं कृत्वा ततः इतः स्थित्वा मुहुः नटित्वा असृजा क्ष्मां सिक्त्वा अन्त्र-कृतया स्रजा कचान् बद्ध्वा खेचरान् दग्ध्वा अग्नेः सदृशा दृशा दिवः रन्ध्रं रुन्धन्ति ॥
Summary
AI
Roving demons block the passage of heaven with eyes like fire. They seize mountain peaks and hurl them around, laugh wildly, clap their hands in rage, dance repeatedly, drench the earth with blood, tie their hair with garlands made of entrails, and scorch the sky-dwellers with their fierce gaze.
सारांश
AI
पर्वतों के शिखरों को फेंकते हुए, अट्टहास करते हुए और रुधिर छिड़कते हुए राक्षस अपनी भयंकर आँखों से आकाश को अवरुद्ध कर ऋषियों के यज्ञ में बाधा पहुँचा रहे थे।
पदच्छेदः
AI
| निशिचराः | निशि–चर (१.७) | demons |
| अद्रेः | अद्रि (५.१) | from the mountain |
| तानि | तद् (२.७) | those |
| शिखराणि | शिखर (२.७) | peaks |
| हृत्वा | हृत्वा (√हृ+क्त्वा) | having seized |
| परितः | परितः | around |
| क्षिप्त्वा | क्षिप्त्वा (√क्षिप्+क्त्वा) | having thrown |
| हसित्वा | हसित्वा (√हस्+क्त्वा) | having laughed |
| क्रुधा | क्रुध् (३.१) | with anger |
| हस्तविघट्टनं | हस्त–विघट्टन (२.१) | clapping of hands |
| कृत्वा | कृत्वा (√कृ+क्त्वा) | having done |
| ततः | ततः | from here |
| इतः | इतः | to there |
| स्थित्वा | स्थित्वा (√स्था+क्त्वा) | having stood |
| मुहुः | मुहुः | repeatedly |
| नटित्वा | नटित्वा (√नट्+क्त्वा) | having danced |
| असृजा | असृज् (३.१) | with blood |
| क्ष्मां | क्ष्मा (२.१) | the earth |
| सिक्त्वा | सिक्त्वा (√सिच्+क्त्वा) | having drenched |
| अन्त्रकृतया | अन्त्र–कृत (३.१) | made of entrails |
| स्रजा | स्रज् (३.१) | with a garland |
| कचान् | कच (२.७) | hair |
| बद्ध्वा | बद्ध्वा (√बन्ध्+क्त्वा) | having tied |
| खेचरान् | खे–चर (२.७) | the sky-dwellers |
| दग्ध्वा | दग्ध्वा (√दह्+क्त्वा) | having burned |
| अग्नेः | अग्नि (६.१) | of fire |
| सदृशा | सदृश (३.१) | like |
| दृशा | दृश् (३.१) | with a gaze |
| दिवः | दिव् (६.१) | of heaven |
| रन्ध्रं | रन्ध्र (२.१) | the passage |
| रुन्धन्ति | रुन्धन्ति (√रुध् कर्तरि लट् (परस्मै.) प्र.पु. बहु.) | they block |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| हृ | त्वा | द्रेः | शि | ख | रा | णि | ता | नि | प | रि | तः | क्षि | प्त्वा | ह | सि | त्वा | क्रु | धा |
| कृ | त्वा | ह | स्त | वि | घ | ट्ट | नं | त | त | इ | तः | स्थि | त्वा | न | टि | त्वा | मु | हुः |
| सि | क्त्वा | क्ष्मा | म | सृ | जा | स्र | जा | न्त्र | कृ | त | या | ब | द्ध्वा | क | चा | न्खे | च | रा |
| न्द | ग्ध्वा | ग्नेः | स | दृ | शा | दृ | शा | नि | शि | च | रा | रु | न्ध | न्ति | र | न्ध्रं | दि | वः |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.