अपहृतविबुधार्तेर्वामनस्याजमूर्ते-
रखिलभुवनभिक्षोराश्रमानोकहानाम् ।
ततिरियमतिनीला व्याप्तदिग्व्योमसीमा
स्वयमपि परिमातुं लोकमभ्युद्यतेव ॥

अन्वयः AI अपहृत-विबुध-आर्तेः अज-मूर्तेः अखिल-भुवन-भिक्षोः वामनस्य (अस्य) आश्रम-अनोकहानाम् इयम् अति-नीला व्याप्त-दिक्-व्योम-सीमा ततिः लोकं परिमातुं स्वयम् अपि अभ्युद्यता इव (अस्ति) ॥

Summary AI This dark row of trees in the hermitage of Vāmana—the unborn form who relieved the distress of the gods and begged for the entire universe—extends to the limits of the sky and directions, appearing as if it is itself rising to measure the world again.

सारांश AI देवताओं के कष्ट दूर करने वाले वामन देव के आश्रम के अत्यंत सघन वृक्ष आकाश और दिशाओं में फैलकर मानो स्वयं लोकों को नापने का प्रयास कर रहे थे।

पदच्छेदः AI

अपहृतविबुधार्तेः	अपहृत–विबुध–आर्ति (६.१)	of the one who removed the distress of the gods
अजमूर्तेः	अज–मूर्ति (६.१)	of the unborn form
अखिलभुवनभिक्षोः	अखिल–भुवन–भिक्षु (६.१)	of the one who begged for the entire universe
वामनस्य	वामन (६.१)	of Vāmana
आश्रमानोकहानाम्	आश्रम–अनोकह (६.७)	of the hermitage trees
इयम्	इदम् (१.१)	this
अतिनीला	अति–नील (१.१)	very dark
व्याप्तदिग्व्योमसीमा	व्याप्त–दिक्–व्योमन्–सीमन् (१.१)	extending to the limits of the directions and sky
ततिः	तति (१.१)	row
लोकं	लोक (२.१)	the world
परिमातुं	परिमातु (परि√मा+तुमुन्)	to measure
स्वयम्	स्वयम्	itself
अपि	अपि	also
अभ्युद्यता	अभ्युद्यत (अभि+उद्√यम्+क्त), १.१	risen
इव	इव	as if

छन्दः मालिनी [१५: ननमयय]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११	१२	१३	१४	१५
अ	प	हृ	त	वि	बु	धा	र्ते	र्वा	म	न	स्या	ज	मू	र्ते
र	खि	ल	भु	व	न	भि	क्षो	रा	श्र	मा	नो	क	हा	नाम्
त	ति	रि	य	म	ति	नी	ला	व्या	प्त	दि	ग्व्यो	म	सी	मा
स्व	य	म	पि	प	रि	मा	तुं	लो	क	म	भ्यु	द्य	ते	व
न			न			म			य			य

Other texts to read

कथासरित्सागरः सोमदेवः

हितोपदेशः नारायणपण्डितः

About

Resources

Connect