तत्काले पिशिताशनाशपिशुना सन्ध्येव काचिन्मुने-
रध्वानं तरसा रुरोध रुधिरक्षोदारुणा दारुणा ।
स्वाधीने हनने पुरीं विदधती मृत्योः स्वकृत्यात्यय-
क्रीडत्किङ्करसङ्घसङ्कटमहाशृङ्गाटकां ताटका ॥
तत्काले पिशिताशनाशपिशुना सन्ध्येव काचिन्मुने-
रध्वानं तरसा रुरोध रुधिरक्षोदारुणा दारुणा ।
स्वाधीने हनने पुरीं विदधती मृत्योः स्वकृत्यात्यय-
क्रीडत्किङ्करसङ्घसङ्कटमहाशृङ्गाटकां ताटका ॥
रध्वानं तरसा रुरोध रुधिरक्षोदारुणा दारुणा ।
स्वाधीने हनने पुरीं विदधती मृत्योः स्वकृत्यात्यय-
क्रीडत्किङ्करसङ्घसङ्कटमहाशृङ्गाटकां ताटका ॥
अन्वयः
AI
तत्-काले पिशित-अशन-आश-पिशुना सन्ध्या इव काचित् मुनेः अध्वानं तरसा रुरोध रुधिर-क्षोद-अरुणा दारुणा ताटका। (सा) हनने स्वाधीने (सति) मृत्योः पुरीं स्व-कृत्य-अत्यय-क्रीडत्-किङ्कर-सङ्घ-सङ्कट-महा-शृङ्गाटकाम् विदधती (इव आसीत्) ॥
Summary
AI
At that time, the terrifying demoness Taṭakā, red as blood like the twilight indicating the destruction of flesh-eaters, suddenly blocked the Sage's path. She appeared to turn the city of Death into a crowded crossroads where servants frolicked due to the end of their work, as killing came naturally to her.
सारांश
AI
संध्या के समान लाल वर्ण वाली और रक्त से सनी भयंकर ताटका राक्षसी ने मुनि विश्वामित्र का मार्ग रोका। वह राक्षसी अपनी नगरी को साक्षात् यमलोक के समान बना रही थी, जहाँ यमराज के दूत निर्भय होकर क्रीड़ा करते थे।
पदच्छेदः
AI
| तत्काले | तद्–काल (७.१) | at that time |
| पिशिताशनाशपिशुना | पिशित–अशन–नाश–पिशुन (१.१) | indicating the destruction of flesh-eaters |
| सन्ध्या | सन्ध्या (१.१) | twilight |
| इव | इव | like |
| काचित् | काचित् (१.१) | a certain |
| मुनेः | मुनि (६.१) | of the sage |
| अध्वानं | अध्वन् (२.१) | the path |
| तरसा | तरस् (३.१) | suddenly |
| रुरोध | रुरोध (√रुध् कर्तरि लिट् (परस्मै.) प्र.पु. एक.) | blocked |
| रुधिरक्षोदारुणा | रुधिर–क्षोद–अरुण (१.१) | red as powdered blood |
| दारुणा | दारुण (१.१) | terrible |
| ताटका | ताटका (१.१) | Tāṭakā |
| हनने | हनन (७.१) | in killing |
| स्वाधीने | स्व–अधीन (७.१) | under her own control |
| मृत्योः | मृत्यु (६.१) | of Death |
| पुरीं | पुरि (२.१) | the city |
| स्वकृत्यात्ययक्रीडत्किङ्करसङ्घसङ्कटमहाशृङ्गाटकाम् | स्व–कृत्य–अत्यय–क्रीडत्–किङ्कर–सङ्घ–सङ्कट–महा–शृङ्गाटक (२.१) | into a great crossroads crowded with a throng of servants playing due to the end of their duties |
| विदधती | विदधत् (वि√धा+शतृ, १.१) | making |
छन्दः
शार्दूलविक्रीडितम् [१९: मसजसततग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ | १८ | १९ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| त | त्का | ले | पि | शि | ता | श | ना | श | पि | शु | ना | स | न्ध्ये | व | का | चि | न्मु | ने |
| र | ध्वा | नं | त | र | सा | रु | रो | ध | रु | धि | र | क्षो | दा | रु | णा | दा | रु | णा |
| स्वा | धी | ने | ह | न | ने | पु | रीं | वि | द | ध | ती | मृ | त्योः | स्व | कृ | त्या | त्य | य |
| क्री | ड | त्कि | ङ्क | र | स | ङ्घ | स | ङ्क | ट | म | हा | शृ | ङ्गा | ट | कां | ता | ट | का |
| म | स | ज | स | त | त | ग | ||||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.