मध्यं तनुत्वादविभाव्यमानम्
आकाशमासीदसितायताक्ष्याः ।
गर्भोदये विष्णुपदापदेशात्
कार्श्यं विहायापि विहाय एव ॥

अन्वयः AI असित-आयता-अक्ष्याः मध्यम् तनुत्वात् अविभाव्यमानम् आकाशम् आसीत्। (तद्) गर्भोदये विष्णु-पद-अपदेशात् कार्श्यम् विहाय अपि विहायः एव (आसीत्)।

Summary AI The waist of the dark-eyed queen was so slender it was indistinguishable from space. Even as it grew during pregnancy, it remained like the sky (viṣṇupada), as it now held the feet of Viṣṇu.

सारांश AI रानी की वह अत्यंत सूक्ष्म कमर जो पहले दिखाई नहीं देती थी, गर्भ के कारण अब स्पष्ट दिखने लगी; 'विष्णुपद' (आकाश और विष्णु का चरण) के आश्रय से उसकी क्षीणता दूर हो गई।

पदच्छेदः AI

मध्यम्	मध्य (१.१)	the waist
तनुत्वात्	तनुत्व (५.१)	due to its slenderness
अविभाव्यमानम्	नञ्–विभाव्यमान (वि√भू+णिच्+यक्+शानच्), १.१	being indistinguishable
आकाशम्	आकाश (१.१)	space
आसीत्	आसीत् (√अस् कर्तरि लङ् (परस्मै.) प्र.पु. एक.)	was
असितायताक्ष्याः	असित–आयत–अक्षि (६.१)	of the one with dark, long eyes
गर्भोदये	गर्भ–उदय (७.१)	at the advent of pregnancy
विष्णुपदापदेशात्	विष्णु–पद–अपदेश (५.१)	on the pretext of being the abode of Vishnu (or sky)
कार्श्यम्	कार्श्य (२.१)	slenderness
विहाय	विहाय (वि√हा+ल्यप्)	having abandoned
अपि	अपि	even
विहायः	विहायस् (१.१)	the sky
एव	एव	itself

छन्दः इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
म	ध्यं	त	नु	त्वा	द	वि	भा	व्य	मा	न
मा	का	श	मा	सी	द	सि	ता	य	ता	क्ष्याः
ग	र्भो	द	ये	वि	ष्णु	प	दा	प	दे	शा
त्का	र्श्यं	वि	हा	या	पि	वि	हा	य	ए	व
त			त			ज			ग	ग

Other texts to read

पञ्चतन्त्रम् विष्णुशर्मा

कादम्बरीसंग्रहः कृष्णमाचार्यः

About

Resources

Connect