प्रह्लादस्य व्यसनममितं दैत्यवर्गस्य दम्भं
स्तम्भं वक्षःस्थलमपि रिपोर्यौगपद्येन भेत्तुम् ।
बद्धश्रद्धं पुरुषवपुषा मिश्रिते विश्वदृष्टे
दंष्ट्रारोचिर्विशदभुवने रंहसा सिंहवेषे ॥
प्रह्लादस्य व्यसनममितं दैत्यवर्गस्य दम्भं
स्तम्भं वक्षःस्थलमपि रिपोर्यौगपद्येन भेत्तुम् ।
बद्धश्रद्धं पुरुषवपुषा मिश्रिते विश्वदृष्टे
दंष्ट्रारोचिर्विशदभुवने रंहसा सिंहवेषे ॥
स्तम्भं वक्षःस्थलमपि रिपोर्यौगपद्येन भेत्तुम् ।
बद्धश्रद्धं पुरुषवपुषा मिश्रिते विश्वदृष्टे
दंष्ट्रारोचिर्विशदभुवने रंहसा सिंहवेषे ॥
अन्वयः
AI
प्रह्लादस्य अमितं व्यसनं दैत्य-वर्गस्य दम्भं रिपोः वक्षः-स्थलम् अपि स्तम्भं यौगपद्येन भेत्तुम्, पुरुष-वपुषा मिश्रिते विश्व-दृष्टे दंष्ट्रा-रोचिः-विशद-भुवने सिंह-वेषे रंहसा बद्ध-श्रद्धं (ददर्श) ।
Summary
AI
He saw the Lord in the form of Narasiṃha, a combination of man and lion, manifest to simultaneously destroy Prahlāda's immense suffering, the pride of the demons, the chest of the enemy (Hiraṇyakaśipu), and the pillar itself. His radiance from his tusks illuminated the worlds as he acted with great speed.
सारांश
AI
प्रह्लाद के कष्ट और दैत्यों के दंभ को मिटाने के लिए भगवान ने तुरंत नृसिंह अवतार लिया, जिनके दाँतों की चमक से संसार प्रकाशित हो उठा और जिन्होंने एक साथ खंभे तथा शत्रु के वक्षस्थल को विदीर्ण कर दिया।
पदच्छेदः
AI
| प्रह्लादस्य | प्रह्लाद (६.१) | of Prahlāda |
| व्यसनम् | व्यसन (२.१) | suffering |
| अमितम् | अमित (२.१) | immense |
| दैत्यवर्गस्य | दैत्य–वर्ग (६.१) | of the group of demons |
| दम्भम् | दम्भ (२.१) | the pride |
| स्तम्भम् | स्तम्भ (२.१) | the pillar |
| वक्षःस्थलम् | वक्षस्–स्थल (२.१) | the chest |
| अपि | अपि | also |
| रिपोः | रिपु (६.१) | of the enemy |
| यौगपद्येन | यौगपद्य (३.१) | simultaneously |
| भेत्तुम् | भेत्तुम् (√भिद्+तुमुन्) | to destroy |
| बद्धश्रद्धम् | बद्ध–श्रद्धा (२.१) | manifested |
| पुरुषवपुषा | पुरुष–वपुस् (३.१) | with a man's body |
| मिश्रिते | मिश्रित (√मिश्र+क्त, ७.१) | combined |
| विश्वदृष्टे | विश्व–दृष्ट (७.१) | in the all-seeing one |
| दंष्ट्रारोचिर्विशदभुवने | दंष्ट्रा–रोचिस्–विशद–भुवन (७.१) | in whom the worlds were illuminated by the radiance of his tusks |
| रंहसा | रंहस् (३.१) | with speed |
| सिंहवेषे | सिंह–वेष (७.१) | in the form of a lion |
छन्दः
मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ | १३ | १४ | १५ | १६ | १७ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्र | ह्ला | द | स्य | व्य | स | न | म | मि | तं | दै | त्य | व | र्ग | स्य | द | म्भं |
| स्त | म्भं | व | क्षः | स्थ | ल | म | पि | रि | पो | र्यौ | ग | प | द्ये | न | भे | त्तुम् |
| ब | द्ध | श्र | द्धं | पु | रु | ष | व | पु | षा | मि | श्रि | ते | वि | श्व | दृ | ष्टे |
| दं | ष्ट्रा | रो | चि | र्वि | श | द | भु | व | ने | रं | ह | सा | सिं | ह | वे | षे |
| म | भ | न | त | त | ग | ग | ||||||||||
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.