क्षीराम्भोधेर्जठरमभितो देहभासां प्ररोहैः
कालोन्मीलत्कुवलयदलाद्वैतमापादयन्तम् ।
आतन्वानं भुजगशयने कामपि क्षौमगौरे
निद्रामुद्रां निखिलजगतीरक्षणे जागरूकाम् ॥

अन्वयः AI (सः) क्षीर-अम्भोधेः जठरम् अभितो देह-भासां प्ररोहैः काल-उन्मीलत्-कुवलय-दल-अद्वैतम् आपादयन्तम्, क्षौम-गौरे भुजग-शयने निखिल-जगती-रक्षणे जागरूकं कामपि निद्रा-मुद्राम् आतन्वानं (ददर्श) ।
Summary AI He saw Him on the milk-white serpent-bed in the middle of the Ocean of Milk. His bodily luster spread everywhere, creating an identity with blooming blue lotus petals. While appearing to be in a mysterious state of sleep, He remained ever vigilant in protecting the entire universe.
सारांश AI क्षीरसागर में शेषनाग पर स्थित भगवान अपनी देह की आभा से नीलकमल की शोभा फैला रहे हैं। वे योगनिद्रा में मग्न हैं, फिर भी संपूर्ण जगत की रक्षा के लिए सदैव जागरूक रहते हैं।
पदच्छेदः AI
क्षीराम्भोधेःक्षीर–अम्भोधि (६.१) of the Ocean of Milk
जठरम्जठर (२.१) the middle
अभितःअभितः everywhere
देहभासाम्देह–भास् (६.३) of the bodily lusters
प्ररोहैःप्ररोह (३.३) with the sprouts
कालोन्मीलत्कुवलयदलाद्वैतम्काल–उन्मीलत्–कुवलय–दल–अद्वैत (२.१) identity with blooming blue lotus petals
आपादयन्तम्आपादयत् (आ√पद्+णिच्+शतृ, २.१) creating
आतन्वानम्आतन्वान (आ√तन्+शानच्, २.१) assuming
भुजगशयनेभुजग–शयन (७.१) on the serpent-bed
कामपिकाम्–अपि (२.१) a mysterious
क्षौमगौरेक्षौम–गौर (७.१) on the milk-white
निद्रामुद्राम्निद्रा–मुद्रा (२.१) the state of sleep
निखिलजगतीरक्षणेनिखिल–जगती–रक्षण (७.१) in protecting the entire universe
जागरूकाम्जागरूक (२.१) vigilant
छन्दः मन्दाक्रान्ता [१७: मभनततगग]
छन्दोविश्लेषणम्
१ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९ १० ११ १२ १३ १४ १५ १६ १७
क्षी रा म्भो धे र्ज ठ र म भि तो दे ह भा सां प्र रो हैः
का लो न्मी ल त्कु व ल य द ला द्वै त मा पा द य न्तम्
आ त न्वा नं भु ज ग श य ने का म पि क्षौ म गौ रे
नि द्रा मु द्रां नि खि ल ज ग ती र क्ष णे जा ग रू काम्
म भ न त त ग ग
About

Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.